214 
moederstokken en anakans. Ook hier kan het antwoord weer zijn, 
dat alles afhangt van de goede monsterneming. Men krijgt in elk 
geval door elkaar in één monster moederstokken en anakans; bij 
een wijd plantverband, wanneer er dus veel anakans zijn, komen 
in het monster ook relatief veel anakans:; bij dicht planten, dus bij 
weinig uitstoeling, gebruikt men op elke monsterplaats allicht meer 
pollen en is ook de kans op meer moederstokken in elk monster 
grooter. Bij goede bemonstering zal het monster steeds een afspie- 
geling van de samenstelling van den aanplant blijven. 
Reeds MULLER vON CzERNICKL heeft in het 8e Congresverslag, 
blz. 296, erop gewezen, dat het geen werkelijk verschil maakt, of men 
de stokken voor een monster telkens van een nieuwen stoel haalt, 
of van een stoel, waar reeds stokken afgenomen zijn; uit de cijfers, 
die hij daarbij overlegt, blijkt dit duidelijk. 
Ook aan het Proefstation te Pasoeroean heeft men in 1910 twee 
reeksen monsters aangezet, om deze kwestie uit te maken; ook 
bleek daar in het verloop der rijping geen werkelijk verschil op te 
treden. Natuurlijk vindt men altijd absolute verschillen, eenvoudig 
omdat geen dezer methoden van monsterneming in staat is een 
monster te leveren, dat mathematisch aan alle eischen voldoet; 
daarvoor ware een veel grooter monster noodig. Maar het monster 
is voor het groote bedrijf uitstekend bruikbaar. 
Ik heb getracht ook meer direct het bewijs bij te brengen, dat 
de monsters een goed beeld geven van den geheelen tuin of van 
het geheele blok. Indien dit nl. werkelijk het geval is, zal er geen 
groot verschil mogen bestaan tusschen het laatste rendementscijfer 
van de vooranalyse en het gemiddelde stapelmonster, dat genomen 
is, terwijl de tuin gesneden werd. Hierbij dienen wij echter in het 
oog te houden, dat er bijna altijd een verschil te verwachten is, 
daar de tuin altijd een aantal slechte kansen heeft tegenover de 
monsters, omdat omgevallen riet niet bemonsterd wordt; bovendien 
worden de monsters opzettelijk niet uit randplanten genomen, ter- 
wijl in de stapelmonsters de randen, die vaak ongunstig zijn, wel 
een rol kunnen spelen. Ook wordt een tuin pas gesneden, nadat 
het monster het goede oogenblik van snijden aanwees; de- kans op 
òf eenigen vooruitgang, òf eenigen achteruitgang in dien tijd is dus 
vrij groot. Ten slotte zijn er persingsverschillen, die ook een zekeren 
invloed uitoefenen. Uit de cijfers van Remboen, oogstjaar 1914, be- 
paalde ik deze verschillen voor zoover de stapelmonsters in de 
analyseboeken vermeld waren, 
