240 
gemiddelden was noodig een rangschikking, zoodat het materfaal 
niet al te ongelijksoortig zou zijn. 
Zoodoende ben ik begonnen de tuinen te rangschikken naar 
hun plantmaand; hierdoor kon ik tevens de vraag oplossen, welken 
invloed de planttijd op het rendement en de rijping uitoefent. 
De weg, dien ik volgde om gemiddelde cijfers te vinden, was 
de volgende: De analysen worden met geregelde tusschenpoozen 
uitgevoerd; wanneer men den tijdsduur tusschen twee analysen dus 
als basis neemt voor een indeeling naar den tijd, zou men, wanneer 
alles volkomen regelmatig liep, in elke periode evenveel monsterana- 
lysen krijgen, en dus ook een zeer regelmatig stel cijfers. Helaas 
gaat het zoo niet. Een analyse moet weleens uitgesteld worden; 
men laat een analysedatum uitvallen voor een tuin, die nog zeer 
onrijp is; er komen stoornissen in de fabriek voor enz. enz. Ten 
slotte bemonstert men niet alle tuinen tegelijk en niet alle even 
lang, en daardoor wordt het aantal cijfers, dat men in elke periode 
tot zijn beschikking heeft, zeer verschillend. Dit is een moeilijkheid, 
voortspruitend uit het feit, dat wij niet te doen hebben met cijfers, 
die met een wetenschappelijk doel verzameld zijn, maar met prac- 
tijkcijfers. Het gebrek, dat practijkcijfers in dezen zin aankleeft, 
moet goedgemaakt worden door het groote aantal cijfers, dat wij 
verzamelen; elk cijfer apart heeft minder waarde, het geheel heeft 
echter veel waarde voor ons. Maar zelfs niet alle fabrieken werken 
in dit opzicht gelijk, ook hier moet men weer onderscheid maken 
tusschen ondernemingen, die zich meer en die zich minder tot de 
zuivere practijk bepalen. 
De eene onderneming meent b.v. te kunnen volstaan met een 
korte reeks waarnemingen om daaruit voldoend zeker het oogenblik 
van rijpheid te kunnen bepalen, de andere meent een langere reeks 
te moeten verkiezen om daaruit niet alleen het oogenblik van rijp- 
heid te kunnen bepalen, maar ook een inzicht in den geheelen gang 
der rijping te kunnen krijgen. Het is dan ook eigenlijk geen kwestie 
van zich meer of minder tot de practijk bepalen, maar beter zou 
het zijn te zeggen, dat de eene onderneming haar bedrijfscontrole 
verder uitstrekt dan de andere. Het is onnoodig te zeggen, dat wij 
bijzonder profiteeren van haar, die het rijpingsonderzoek op een 
breede basis hebben gegrondvest. 
In de wijze, waarop de cijfers verzameld zijn, ligt dus een bron 
van fouten. Laten wij nagaan, welke dit zijn. Wanneer de cijfers 
zich over b.v. 4 maanden uitstrekken, zullen in de twee mid- 
