9 
concentratie als oplossend agens springt onmiddellijk in 
het oog, daar de oplossing van de mineralen alleen door 
H-ionen tot stand komen kan. 
__ De kwestie, dat de wortelafscheidingen toch een zeker 
aantal CC !/ioo n. KOH neutraliseerden is gemakkelijk te 
begrijpen. Als indicator werd door mij evenals door andere 
onderzoekers gebezigd phenolphtaleïne. Uit de onderzoekin- 
gen van Salm blijkt dat phenolphtaleïne bij zijn overgangs- 
tint een concentratie aan waterstofionen bezit gelijkstaande 
meiseen waarde tusschen 10”? en ro-® dus roo à 1000 
maal kleiner dan die van water. Een oplossing van 'hio n. 
Na,HPO, heeft een concentratie van 1,3 XX 10” bijna 
overeenkomende met die van phenolphtaleïne ; een oplossing 
van gelijke hoeveelheden !/hon. Na,HPO, heeft een H-ionen 
concentratie van 1,5 X ro”. Uit de onderzoekingen van 
Czapek is gebleken dat er in de wortelafscheiding phos- 
phorzuur voorkomt, wat ook ik heb kunnen constateeren 
langs microchemischen weg. Het is derhalve waarschijnlijk 
volgens de gevonden waterstof-ionen-concentratie, dat er 
een mengsel van KH,PO, en K,HPO, wordt afgescheiden. *) 
Hiermee is de neutralisatie door een base met phe- 
nolphtaleïne in overeenstemming. De base dient dan om 
de H-ionen van het KH,PO, te neutraliseeren. 
KH.PO, is voor een klein deel, gedissocieerd in de 
EEn EE 
ionen K‚ H en HPO, Eén L. oplossing van ‘hon. KH,PO, 
heeft een hoeveelheid van 0,33 X 10”! gr. neutraliseer- 
Bene satomen ; hiervan is 9,3: _X- 107 ® gr. als „ionen 
—ú 
paie 3 LO 
aanwezig; de dissociatiegraad is dus —S X X 
_—l 
0,33 X 1O 
BOL TO Po. 
Was derhalve de geheele afscheiding der wortels KH,PO, 
dan zou de werking der H-ionen nog van geen beteekenis 
kunnen zijn. 
De feiten door Czapek gevonden met de indicatoren 
zijn met deze onderzoekingen in uitstekende overeenstem- 
ming. Lakmoes wordt door de wortelafscheiding blijvend 
zwak rood gekleurd, een feit waarop vorige onderzoekers 
1) Wellicht worden er geen phosphaten afgescheiden, doch moet het 
voorkomen er van in de wortelafscheidingen door beleediging der haar- 
wortels en door uittreden van den inhoud worden verklaard. 
