135 
„wij hebben gemeend, dat dit misschien wel een gevolg 
„was van den zwakken toestand, waarin de jonge planten 
„verkeerden, toen in ‘tbegin van Juni zulk vochtig, koud 
„weer haar deel was;: en uit Nieuwe Niedorp: „Reeds in 
„Mei begon de ziekte, in Juni sterven zelfs bloeiende 
„planten af. In Augustus kwamen er m. i. nieuwe vlekken.” 
Belangrijk in dit verband is nog het volgende bericht 
van den Heer J. Bastiaanse te Princenhage: „Dan heb 
„ik opgemerkt bij mij en bij anderen, dat op aardappel 
„velden langs de kanten en waar ze door boomen of lang 
„hout beschut stonden, veel minder van de ziekte te be- 
„speuren was, dan midden op de velden en op het vlak. 
„Het proefveld (zie boven blz. 129) is ten Noorden beschut 
„door lang hout en knotwilgen met lang bovenhout, en 
Bpereeel 1 lag: aan de Noordzijde, terwijl 2, 3, geven. 5 
„zich achtereenvolgens daarbij naar de Zuidzijde aansloten. 
„Men kon zien, dat de aardappelen al meer naar het 
„Zuiden, trapsgewijze minder in groei waren, wat de uit- 
„komst. duidelijk bevestigt, daar perceel 1 met gewone 
„poters is bepoot en toch nog de grootste opbrengst heeft.” 
Ook vestig ik op het volgende bericht van den Heer 
Maes uit Dedemsvaart, betreffende de aan den aardappel 
verwante. tomaat, de aandacht. „Tomaten in den tuin 
„verbouwd, vertoonden een krimperig blad, eenigszins 
„met de krul overeenkomend en door ons toegeschreven 
„aan koude en gebrek aan zon.” 
Ofschoon dus vele practici er van overtuigd waren, dat 
het weer een zekere rol speelde bij het ontstaan der krul- 
ziekte, zoo is het bestaan van een dergelijken factor in 
de aetiologie der ziekte toch in 't geheel niet bewezen. 
Want men merkte ook op, dat de niet aangetaste planten 
overal vrij goed bleven doorgroeien; en alle antwoorden 
zonder onderscheid gewagen van ‘t naast en door elkander 
staan van gezonde planten en van zieke planten. — 
Ten slotte komen wij aan de vraag, welke invloed bij 
‘tontstaan der ziekte aan den bodem moet worden toe- 
geschreven. Uit de Noord-Brabantsche zandstreken kwamen 
er vele klachten ‘over in; maar toch weet de Heer 
Huizenga met zekerheid mee te deelen, dat de ziekte 
ook op de klei voorkwam. Uit Gilze schreef men: „De 
ziekte komt voor op alle soort grond, zoowel op zwaren 
