136 
als op lichten zandgrond”. Uit Kloosterburen (Paul Krüger 
op bezand veen): „De stand was het best waar veel zand 
„was aangebracht; het slechtst waar weinig zand was aan- 
„gebracht; — en uit Dedemsvaart: „Op met weinig zand 
„vermengd veen kwam de ziekte het minst voor.” 
Wat betreft den bemestingstoestand van den grond, hier- 
omtrent kregen wij sommige antwoorden, die een’ invloed 
daarvan ontkennen en andere, uit welke blijkt, dat althans 
eenige invloed door den bemestingstoestand van den grond 
op de hevigheid der ziekte schijnt te bestaan. 
Tot de antwoorden der eerste categorie behooren de 
volgende. Uit Ommelanderwijk (Paul Krüger): „Bemestings- 
toestand van het land, waar de ziekte voorkwam, uit- 
stekend”; uit Dedemsvaart (Paul Krüger): „Ik heb die 
„soort met kaïniet en slakkenmeel en chili bemest en een 
„ander gedeelte met compost, maar ‘tis overal hetzefde 
„gewas; uit Azewijn bij 's Heerenberg: ‚In de bemesting 
„schijnt de ziekte niet te zijn gelegen, want op het per- 
„ceel, waar alleen stalmest werd gegeven, kwam zij 
„even goed voor als op de perceelen, waar naast stalmest 
„verschillende hulpmeststoffen werden aangewend”; uit 
„Oosterhout: „Poters van zieke planten afkomstig, leveren 
„zieke planten, al is de bemesting ook nog zoo goed; 
en uit Loon op Zand: „Grondsoort schijnt geen invloed 
„uit te oefenen, evenmin bemesting en vruchtopvolging’’. — 
Van de antwoorden der tweede categorie noem ik de 
volgende. Uit Friesland: „De ziekte vertoonde zich bij 
„mij op het land, waar in 1906 ook aardappelen verbouwd 
„waren, in veel erger mate dan op het veld, waar in 1906 
„tarwe verbouwd was’; en uit Nieuwe Niedorp : „De ziekte- 
„verschijnselen deden zich 't sterkst voorop die perceelen 
„welke meermalen aardappelen opbrachten of in minder 
„krachtigen voedingstoestand zijn"; uit Zuid-Barge (zand- 
grond): „Waar toevallig wat meer chili gekomen is, zijn de 
„planten bijna niet aangetast; de ziekte schijnt daar door de 
„chili overwonnen te zijn”; van een proefveld te Oranjedorp 
(nieuw ontgonnen dalgrond, eerste vrucht): „De ziekte 
„vertoont zich erg op de perceelen met zwavelzuren ammo- 
„niak en kalkstikstof, bijna niet op die met chili en kalk- 
„salpeter”; van een bemestingsproefveld te Dussen van den 
Rijks Landbouwleeraar H. E. Huizenga: „Er kwam 
