28 
„Geheimnissvoll am lichten Tag 
„Lässt sich Natur des Schleiers nicht berauben; 
„Und was sie deinem Geist nicht offenbaren mag, 
„Das zwingst dus ihr nicht ab mit Hebeln und 
(mit Schrauben;” 
en gaat dan voort: „Ons geheele moderne natuuronder- 
zoek is een doorloopend protest tegen deze uiting van een 
van de grootste geesten, die ooit geleefd hebben, maar 
die toch in dit opzicht getoond heeft, geen juisten blik op 
de toekomst gehad te hebben... Nam men de boven- 
aangehaalde regels als maatstaf aan, dan zou elk natuur- 
onderzoek stilstaan; men #ax niet weten, hoever ons dit 
voeren zal. Een „ignorabimus” uit te spreken, is gevaarlijk, 
op welk gebied ook.” 
Meent de Heer Went dan werkelijk dat aan ons weten 
geene grenzen gesteld zijn? Moet dan niet altijd onze waar- 
neming beperkt blijven tengevolge van de beperktheid 
onzer zinnen? Oxze natuurwetenschap bepaalt zich tot wat 
wij met onze zintuigen kunnen waarnemen en tot wat wij 
door redeneering daaruit kunnen afleiden. Aan ons weten 
zijn reeds dáárom grenzen gesteld. En wat buiten die 
grenzen ligt, dat perst men werkelijk de natuur niet af 
„mit. Hebeln und mit Schrauben.” Wezens “metende 
zintuigen begaafd dan wij, zouden ontdekken wat wij niet 
kunnen ontdekken; hunne natuurwetenschap zou er geheel 
anders uitzien dan de onze. 
Voor ons menschen, zal het — hoe hooge vlucht de 
natuurwetenschap ook neme — altijd blijven : „Wij kennen 
ten “deelesen wij profeteerenr tenndeelen 
Mij dunkt, dat Goethe een dieper inzicht in de natuur 
toonde te hebben dan Went, toen hij de volgende regelen 
neerschreef: 
‚Ins Innre der Natur 
…Osdus Philister: 
„Dringt kein erschaffner Geist. 
„Mich und Geschwister 
„Mögt Ihr an solches Wort 
Nur nicht erinnern. 
Wir denken: Ort für Ort 
„oind wir im Innern”’. 
