20 
De man der wetenschap stelle dus, zegt hij, op den 
voorgrond, dat ons weten onvolkomen is en blijven moet; 
maar hij werke alsof aan dat weten geene grenzen gesteld 
waren. De lust tot onderzoek behoeft dan niet uitgedoofd 
te worden; maar wij blijven behoed voor het lot van 
Faust, die zich beklaagt dat hij trots alle studie ‚so klug 
als wie zuvor’ is, die jammert ‚Ich sehe dass wir nichts 
wissen können’, wien het werken geen levensgeluk heeft 
gebracht, die daarom zich „der Magie ergeben’” heeft, en 
ten slotte zich werpt in de armen van Mephisto. 
Volgens Prof. Went mag de geleerde geen „ignorabi- 
mus)’ uitspreken, en hij zegt: „het groote publiek is thans, 
meen ik, zelfs veel optimistischer’ dan de mannen der 
wetenschap in dit opzicht.” *) 
[Zeo saat het altijd: terwijl-de geleerde. Faust ten 
slotte, — hoewel te laat, — tot de erkenning komt, dat 
er dingen zijn, die hij niet weten kàn, dat hij van de 
wetenschap heeft verwacht, wat zij niet kón geven — gaat 
Wagner voort met te zwetsen: „Zwar weiss ich viel, doch 
möcht ich alles wissen’; en hij vindt het een groot genot 
„zu schauen wie vor uns ein weiser Mann gedacht’; niet 
zoozeer om leering daaruit te trekken, maar om te zien 
„wie wir ‘sdann zuletzt so herrlich weit gebracht”. — 
Wagner treedt later niet weer in Goëêthe's Faust op; maar 
ik geloof dat hij al ras genoeg van de wetenschap zal 
hebben gekregen. Zoo gaat het ook op den duur met het 
groote publiek, dat door geleerden in den waan gebracht 
is, dat de wetenschap in staat zou zijn, alle raadselen op 
te lossen. 
Ik zou het jammer achten zoowel voor de beoefenaren 
der natuurwetenschap als voor het groote publiek, wanneer 
de meening van den Heer Went algemeen instemming zou 
vinden; en de wetenschap zelve zou er schade bij lijden. 
Overschatting schaadt altijd. En zoo ook komt het mij 
voor, om tot mijn punt van uitgang terug te keeren, dat 
de overschatting van de beteekenis der plantkunde voor 
den landbouw, waaraan Prof. Went zich in zoo erge mate 
schuldig maakt, nadeelig moet werken. De plantkunde kan 
1) Zie het herhaaldelijk aangehaalde Verslag van het Utrechtsch Genoot- 
schap, bl. 8. 
