208 
is geweest, enz. Is dit alles het geval, dan wordt de kans grooter, dat het 
stuk werkelijk voldoende gelijkmatig is; algeheele zekerheid omtrent 
voldoende gelijkmatigheid van een gekozen proefveld verkrijgt men op 
die manier echter niet. 
Waar men voor de contrôle op de gelijkmatigheid van ’t proefveld met 
z.g. contrôle-perceelen werkt (zie b.v. de figuren E en F), en dus b.v. elke 
bemesting op twee perceelen van het proefveld (twee parallel-perceelen) 
op gelijke wijze toepast of elke variëteit op twee perceelen uitzaait, wijst 
het feit, dat de opbrengsten der beide gelijk behandelde perceelen zoo 
dikwijls belangrijk van elkander afwijken, duidelijk uit, hoe het in de 
praktijk ret de gelijkmatigheid van proefvelden gesteld is. 
Ook de resultaten der proefneming zelf kunnen soms een indicator zijn 
voor aanwezige ongelijkmatigheid bij een gebezigd proefterrein. Als b.v. 
eene meststof, waarvan niet aan te nemen is, dat zij schadelijk zal hebben 
gewerkt, vermindering van opbrengst geeft, wijst dit op ongelijkwaardig- 
heid van grond op diverse proefperceelen. Slechts waar de grond voor 
deze aangewende meststof niet of weinig dankbaar ts, zal men er langs 
dezen weg soms achter komen, datde keuze van het proefveld geen ge- 
lukkige is geweest. Maar lang niet altijd; want vele meststoffen kunnen 
wel eens schadelijk werken. 
Waar echter een grond zeer dankbaar is voor eene aangewende mest- 
stof, zal de ongelijkmatigheid in vruchtbaarheid van het proefveld al zeer 
groot moeten zijn, wil zij het nuttig effect der op een perceel gegeven 
extra-bemesting met deze meer dan neutraliseeren en de slechte keuze 
van ’tproefveld langs dezen weg aan het licht komen. 
Men zou natuurlijk een later voor proefveld eventueel te bestemmen grond- 
stuk enkele jaren voorafgaande aan de proefneming, bij gelijke indeeling als 
die van het toekomstige proefveld, kunnen bebouwen en door opbrengst- 
bepaling van de reeds uitgezette perceelen kunnen nagaan, hoe het met 
de vruchtbaarheid daarvan gesteld is, en indien zij blijkt te verschillen, 
van het voorloopig gekozen stuk kunnen afzien. Ook dit stelsel, waarbij 
men dus een aanmerkelijk grooter aantal eventueel toekomstige proefvelden 
in voorkultuur zou moeten nemen dan men later noodig zal hebben, heeft 
afgezien van de bewerkelijkheid vele bezwaren. De uitkomsten der proef- 
velden zouden dan minder urgent worden. Bovendien is niet uitgesloten, 
dat eventueele verschillen in vruchtbaarheid dan nog niet zouden uitkomen. 
Veronderstel b.v. dat het phosphorzuur-gehalte van den bodem op 
onderscheidene deelen van het terrein verschilt, dan zal dit kunnen blijken, 
indien een voorgewas wordt gekultiveerd, dat voor phosphorzuur dankbaar 
is, anders zal het misschien niet uitkomen. Eene gelijke redeneering is 
van toepassing op de andere plantenvoedende stoffen en groeifactoren. 
Zelfs voorcuituur met het later op het proefveld te verbouwen gewas 
behoeft geen afdoende uitkomsten te geven. 
Nu is bij zorgvuldige keuze van het proefterrein de kans vrij groot, dat 
men niet tot verkeerde conclusies zal komen, indien deze maar voorzichtig 
