210 
Slechts door eene gecompliceerde wijze van aanleg zijn fouten ais de 
hier besprokene te vermijden. Men kan b.v. bij den aanleg ieder eigenlijk 
weegperceel omgeven door eene onmiddellijk aansluitende kantstrook of 
door kantrijen, in elk opzicht gelijk behandeld, bemest en bezaaid als 
het bijbehoorende perceel, en bij het bepalen der opbrengstcijfers deze 
kantstrook of deze kantrijen buiten rekening laten. 
2) Ik kan hierbij verwijzen naar de Duitsche vertaling van een Deensch 
artikel, voorkomende in het „Tidsskrift for Landbrugets Planteavl”® rgos, pag. 
330— 351, gepubliceerd in „Die landwirtschaftlichen Versuchsstationen”, 
Band 65, 1907, pag. 1— 22, getiteld „Ueber die Fehler, welche bei Feld- 
versuchen durch die Ungleichartigkeit des Bodens bedingt werden”. 
Een kort referaat van hetzelfde opstel vindt men in „Biedermanns 
Central-Blatt für Agrikulturchemie’’ 1go5, pag. 746. 
De schrijvers van het oorspronkelijk artikel, G. Holtsmark en B. A. 
Larsen, gaan in hunne verhandeling den invloed na van verschilende 
factoren op de grootte van de waarschijnlijke proeffouten, voor zoover 
deze het gevolg zijn van de op diverse gedeelten van een proefveld 
door verschil in vruchtbaarheid van den bodem eenigszins uiteenloopende 
groeivoorwaarden. Die factoren zijn : de grootte der proefperceelen, het aantal 
der gelijk behandelde en regelmatig over het proefveld verspreide perceelen 
en de grootte van het proefterrein (gemiddelde afstand der perceelen). 
Zij komen tot de conclusie, dat de resultaten van eene proefneming 
juister worden, wanneer men de te vergelijken proefobjecten (b.v. diverse 
variëteiten) elk op vele kleine perceelen, die op rationeele wijze over het 
proefterrein verdeeld zijn, onderzoekt, dan wanneer men dit doet op 
enkele, naar evenredigheid van de vermindering in aantal, grootere perceelen. 
Intusschen vond Larsen, dat onder de omstandigheden waaronder hij 
werkte, de grootte der perceelen niet moet dalen beneden }/,, in uiterste 
gevallen 1/,, Are. Bij deze afmetingen was de grens van mogelijke nauw- 
keurigheid bereikt. 
Het is jammer, dat door de schrijvers niet is rekening gehouden met 
eene andere categorie van proeffouten, die juist voor eene wijze van 
proefveldaanleg met kleine perceelen van belang is te achten. In noot r1 
heb ik van deze soort van proeffouten melding gemaakt. 
In verband met het door de schrijvers behandelde onderwerp kan ook nog 
worden verwezen naar het volgende artikel: G. Holtsmark, „„Ueber eine 
Anwendung der Fehlerwahrscheinlichkeitstheorie auf Gröszen, welche sich 
nicht rein zufällig ändern”, „Zeitschrift für Mathematik und Physik”, 
herausgegeben von R. Mehmke und C. Runge, 52, 1905, S$ 410—419. 
Ook kan worden verwezen naar eep opstel van Prof. Dr. Oskar Simony, 
„Ueber die Anwendbarkeit der Fehlerwahrscheinlichkeits-und Ausgleichungs- 
rechnung auf Ertragsbestiinmungen”, „Zeitschrift für das landwirtschaftliche 
Versuchswesen in Oesterreich”, 1905, pag. 87 —138.691—788en 1067 —1126 
