159 
Alvorens verder te gaan, moet ik opmerkzaam maken op de 
omstandigheid, dat, toen later door Westphalen, een leerling 
van Bessel, de waarschijnlijke baan van de komeet van Halley 
werd afgeleid, de waarnemingen van Kaiser, evenmin als die 
van Nicolai, Eneke en een tal van anderen, bij de berekening 
gebruikt zijn en deze alleen berustte op de waarnemingen van 
Struve, met den grooten kijker en dradenmikrometer te Dor- 
pat, en van Bessel met den heliometer te Königsberg verricht, 
alsmede die, welke door Herschel, Maclear en Smith aan de 
Kaapstad gedaan waren. De nauwkeurigheid van al deze waar- 
nemingen overtrof die, welke met cirkelmikrometers bereikt 
was, zoo ver, dat deze maatregel alleszins gewettigd was, 
doch het moet niettemin voor hen, die voor de waarneming 
der komeet zooveel moeite gedaan hadden als Kaiser, zeer te- 
leurstellend geweest zijn, dat hunne moeite voor niet geweest was. 
De leering, hieruit te trekken, is deze, dat wanneer het 
plan bestaat eene inrichting voor het bevorderen der weten- 
schap te stichten, men niet tegen eenige meerdere onkosten 
moet opzien, om haar met de volkomenste, althans zeer vol- 
komene hulpmiddelen te voorzien, daar men anders gevaar loopt, 
dat het daar verrichte werk bij belangrijke onderzoekingen 
buiten beschouwing blijft. 
Dat Kaiser na zijn optreden als lector en direkteur der ster- 
rewacht zich ten taak stelde, niet alleen haren toestand zoo- 
veel doenlijk te verbeteren, maar ook de sterrekunde zelve 
door zijn onderwijs en zijne geschriften uit het diepe verval 
op te heffen, waarin zij in ons land vervallen was, is bekend. 
„Toen mij in 1857 het onderwijs in de sterrekunde aan de 
„Leidsche hoogeschool werd opgedragen,’ zegt Kaiser in de 
voorrede van het eerste deel der Annalen der Sternwarte in 
Leiden, »had ik wel veel gelezen, maar nooit eene eigenlijke 
»sterrewacht of een der nieuwere sterrekundige werktuigen 
„gezien. Ik had het geluk niet gekend door een leermeester 
»voor mijn vak gevormd te worden, en ik miste de ondervin- 
„ding, die alleen door de praktijk verkregen kan worden. In 
