155 
Nederlandsche marine, doch deze heeft toen tot geen gewenscht 
resultaat geleid; hoogst waarschijnlijk is de aanleiding hiertoe 
geweest de hooge prijs van den prismacirkel, ontstaande uit 
de duurte van goede glazen prisma's, in vergelijking met die 
van een gewoon sextant. Ook de kort daarop verschijnende 
aankondiging van Pistor en Martins, betreffende de door hen 
bedachte patenteirkels en patentsextanten, heeft daarop waar- 
schijnlijk grooten invloed uitgeoefend. In deze instrumenten is 
slechts één der spiegels door een klein glazen prismatje ver- 
vangen; in den prismacirkel zijn twee veel grootere prisma's 
noodig. De patenteirkels paren werkelijk aan eene grootere 
goedkoopheid eene zeer nauwkeurige bewerking en voor het 
nautische doel zijn zij voldoende, hetgeen Kaiser zelf de eerste 
was te erkennen, en het is dus wel te verklaren, dat de in- 
voering bij de Nederlandsche marine geen doorgang gehad 
heeft. Hierdoor werd Kaiser echter in hooge mate mismoedig: 
meermalen liet hij zijne gevoeligheid daarover blijken, en het 
ontstemde hem zoo, dat hij geene pogingen maar doen wilde 
voor de invoering van den prismacirkel bij de Russiche marine. 
Wellicht bleef de brief van Struve onbeantwoord. (°) 
Wanneer het mij veroorloofd is over deze zaak een oordeel 
te uiten, dan zou het dit zijn, dat, ingeval de praktische as- 
tronomie voor de nauwkeurigste plaatsbepalingen, die zij ver- 
richten moet om het gebied der wetenschappen uit te breiden, 
weder evenals in de tijden van Hevelius en Tycho, zijne toe- 
vlucht moest nemen tot het meten van de afstanden van he- 
mellichamen, alsdan de prismaeirkel van Kaiser, doch van 
grootere afmetingen dan de bestaande exempiaren, ongetwijfeld 
het eenige instrument zou moeten zijn, dat voor dit doel aan 
elk observatorium noodig zou zijn. Sedert de uitvinding van 
den meridiaankijker door Halley echter, is het meten van af- 
standen voor het doen van fijne sterrekundige bepalingen ge- 
(*) Ter opheldering van het gesprokene werden aan de toehoorders een 
patentcirkel en een prismacirkel, naar Kaiser, vertoond, en hunue inrich- 
ting kortelijk nader toegelicht. 
