157 
nen verhouding geboren, die niet anders dan hoogst onaange- 
naam voor heide partijen zijn kon, en die ongelukkig nog 
voortduurde, nadat de heer G. A. de Lange van medewerker 
tot opvolger van wijlen zijnen ouderen broeder benoemd was. 
Zelf door mijne benoeming voor Indië in deze zaak eenigszins 
betrokken zijnde, en met Kaiser zoowel als de hh. de Lange 
steeds op vriendschappelijken voet gestaan hebhende, moet ik 
mij van eene beoordeeling van al hetgeen toen geschreven en 
gedaan is, onthouden; ik moet alleen nog vermelden, dat, toen 
de geographische dienst van eene zending een georganiseerde 
diensttak geworden was, de bemoeienis van Kaiser daarmede 
van zelve ophield. 
Dat het Ministerie van Marine niet vergeten had, dat Kaiser’s 
kennis wel van nut kon wezen, wanneer hij voor de belangen 
der zeevaart geraadpleegd werd, bleek uit zijne benoeming tot 
s rijks zee-instrumenten. Groote behoefte be- 
Ed 
verificateur van 
stond er, dat de zee-instrumenten der marine vóór hunnen aan- 
koop beproefd en later, na terugkomst van elk oorlogschip na 
langdurige reizen, nagezien en op wetenschappelijke wijze on- 
derzocht werden. Vroeger was aan deze behoefte op eene zeer 
onvolkomene wijze voldaan. De bemoeienis van Kaiser in deze 
aangelegenheid en die van zijnen zoon, Dr. P. J. Kaiser, die 
hem weldra als adjunet-verificateur werd toegevoegd en thans 
zijnen vader als verificateur is opgevolgd, zal door ieder, die 
de jaarverslagen over dezen arbeid leest, worden op prijs ge- 
steld, en wordt niet minder gewaardeerd door de Nederland- 
sche zee-officieren, die beter dan ooit te voren thans voorzien 
zijn van uitstekende instrumenten. 
De veiligheid van een schip hangt ten allen tijde in de eerste 
plaats af van eene nauwkeurige kennis van de plaats, waar 
het zich bevindt, en daar de bepaling der lengte op zee tegen- 
woordig bijna uitsluitend door tijdmeters geschiedt, is het een 
eerste vereischte, dat deze goed onderzocht zijn. Te Leiden 
wordt de gang der tijdmeters, zoo volledig als ergens anders 
geschiedt, aan een streng onderzoek onderworpen, en bij de 
