256 
cirkel van Pistor é& Martins genomen worden, waartoe eerst 
den volgenden dag gelegenheid was. 
Deze patentcirkel was bij eene vroegere reis gevallen. Toen 
ik hem namelijk op mijne reis aan de zuidkust van Borneo 
met de »Madura” in 1867 had medegenomen naar een der te 
bepalen punten, liet een der matrozen, die hem weder naar 
de sloep zoude brengen, het kistje, waarin hij zich bevond, in 
het zand vallen. 
Hoewel de patenteirkels van Pistor goed in hunne kistjes 
bevestigd zitten, is toch gebleken, dat die val den cirkel van 
vorm heeft veranderd. Op een gedeelte van den rand name- 
lijk gaat de alhidade niet zonder wrijving voorbij. Ook blijkt 
door afmeting, dat de nonius niel overal met een gelijk gedeel- 
te van den rand overeenstemt. 
Doordien ik den patentcirkel slechts zeer zelden gebruik, wer- 
den deze gebreken eerst nu door mij opgemerkt; doch tevens 
werd door mij gezorgd, dat de resultaten toch even verlrouw- 
baar waren als met een onbeschadigden cirkel. 
Daartoe werd eerstens naauwkeurig nagegaan, met hoeveel 
van den rand de lengte van de verdeeling van den nonius op 
verschillende deelen van den rand overeenkomt; ten tweede 
heb ik na terugkomst te Batavia door uitmeling van afstanden 
tusschen vaste sterren eene correctietafel afgeleid. Elke ge- 
meten hoek moest dus nu behalve de indexfout nog de correc- 
lie voor verdeeling en die voor nonius ondergaan. 
Deze correcties werden nu ook aan al de waarnemingen aan- 
gebracht, die ik gedurende deze reis met den cirkel nam. 
De tijd, en dus de lengte, werd verkregen door zes onder- 
randshoogten der zon, des morgens; en de breedte door 10 
hoogten boven de noorder- en 4 boven de zuiderkim. 
Zoo de kimduiking dus aan deze beide kimmen gelijk geno- 
men mag worden, is zij uit het resultaat geëlimineerd, even 
als de indexfout. 
Aannemende dat de indexfout goed bepaald was, (door recht- 
