454 
De teleologie is een raden naar het doel van enkele inrich- 
tingen, of het bewonderen der eenvoudigheid van de wijze 
waarop het voorgestelde doel is bereikt; maar dat raden en 
bewonderen staan niet minder lijnrecht tegenover het wetenschap- 
pelijk onderzoek dan het gelooven in den uitgestreksten zin van 
het woord. Beide, teleologie en geloof, verwachten hunne re- 
sultaten niet van een goed doorgevoerd en rustig vooruitgaand 
onderzoek, maar van eene plotselinge opheldering, die voor beide 
den naam van openbaring kan dragen. 
Teleologie belet het onderzoek; want heeft men het doel 
vastgesteld en de middelen om het te bereiken gevonden, dan 
is alle onderzoek afgeloopen. En de teleologen zelve zijn dus 
de begenadigde hoogepriesters of de vertrouwde vrienden van 
hunnen schepper, want zij doorgronden het plan, dat bij de 
schepping bestond, en toonen de middelen aan, die dienden 
om het te volvoeren. Onderzoek is dan niet meer noodig, om- 
dat alle onderzoek ophoudt, waar openbaring begint. 
Het aangevoerde sluit niet het bestaan van een doel in de 
schepping in het algemeen uit. Maar als de schepping, als al 
wat bestaat met een zeker plan is geschapen, dan zal nauw- 
gezet onderzoek er ten slotte toe moeten leiden om dat te vin- 
den. Daarom is het voortdurend bestudeeren van al wat er 
in de natuur plaats heeft, zonder vooruit eene bepaalde bedoeling 
vast te stellen, het eenige middel om, wellicht na eeuwen, eene 
waarachtige teleologie te kunnen vormen. Thans is dat onmo- 
gelijk. Onze kennis is nog veel te gering om van een doel te 
kunnen uitgaan en hetgeen wij zien en weten daartoe terug 
te brengen. Onze kennis kan alleen vermeerderen door de ver- 
schijnselen te bestudeeren, hunne oorzaken en gevolgen na te gaan, 
hun verband aan te wijzen, om zoodoende op te klimmen tot 
het begrip van de algemeene inrichting van al wat bestaat, als 
een geheel, en ten slotte het doel aan te wijzen, waarom dat 
geheel bestaat. Dan is teleologie mogelijk; want dan kan wor- 
den aangewezen, waarom dit zoo en dat anders is, en juist 
zoo zijn moet. Thans is teleologie onmogelijk, omdat de groote 
