455 
bedoeling van de schepping onbekend is, en de onderge- 
schikte doeleinden, die men thans meent te vinden, dus evenzeer 
onbekend zijn, tenzij de teleologen door openbaring eene plot- 
selinge opheldering hadden gekregen. Terecht zegt Estricht ten 
aanzien van natuuronderzoekingen: »Suche nur, suche nur, 
du findest immer etwas, aber niemals was du finden willst.” 
Al het gezegde, hoe materialistisch het moge schijnen, kan 
evenwel in gemoede, naar het mij voorkomt, worden beaamd, 
ook door hen, die iets meer aannemen dan stof, en kracht als 
voornaamste eigenschap der stof. 
Ik druk hierop bepaald, omdat ik niet den wensch koester 
hier eene geloofsbelijdenis uit te spreken, of zelfs het denkbeeld 
daaraan te doen opkomen. Wat ik gezegd heb, dient alleen 
om aan te toonen, op welke wijze, volgens mijne overtuiging, 
het onderzoek der natuurverschijnselen vruchten kan dragen 
voor de kennis in het algemeen. Ik sluit teleologie uit en 
wensch slechts feiten te verhalen, die het gevolg zijn van vaste 
wetten, misschien van ééne enkele wet, die der aantrekking. 
Zonder dat ik mij heb voorgenomen te bewijzen, dat alle 
verschijnselen der ademhaling het gevolg zijn van de wet der 
aantrekking (een onderwerp, dat hoe belangrijk op zichzelf 
zeker uwe welwillende aandacht niet zou gespannen houden), 
acht ik het nuttig als mijne meening kenbaar te maken, dat 
alles wat geschiedt het gevolg is van die ééne eigenschap der 
stof, de aantrekkingskracht. 
En dat deze meening niet het negeeren van een ander theo- 
logisch geloof behoeft na zich te slepen, heeft Dr. Frantz ons 
bewezen in zijn werk »De opvoeding van den geneesheer”, 
waar hij zegt: 
»Ja, alles is liefde; ook in de oneindige schepping. Zelfs 
daar, waar zij schijnbaar het leven mist, gehoorzaamt zij aan 
hare wet. Het alvernietigende chloor verbindt zich innig en 
onafscheidelijk met het niet minder vernielende sodium, en 
schenkt ons in die nauwe vereeniging de kostelijkste gave in 
het zout, voor welks bezit wij dagelijks den schepper danken. 
