44 
en 1 duim dikte gesneden, goed gedroogd en tot gebruik bewaard ; 
het wordt dan in water geweekt, gestampt en de pap door eene fijne 
zeef geslagen, waardoor eene vuilroodacktige sago ontstaat, welke bij 
misgewas van rijst de inlanders voor hongersnood bewaart; dezelve 
is zeer ligt te verteren , zoodat zelfs, bij buikziekte, menschen daarvan 
kunnen eten. Om sago te maken, moet men echter eenen boom 
uitzoeken, die niet ver meer van zijnen bloeitijd is; gevende de te 
jonge of reeds bloeijende en uitgebloeide boomen geen sago. De 
jonge nog onontwikkelde bladen (hoemoet) worden afgekookt 
en zijn aangenaam om bij de rijst te eten. De jonge ontwikkelde 
bladen worden gebruikt, om Dokdoks (om visch te halen) en 
Tambaijan rameh daaruit te maken; ook bindt men de pas gesne- 
dene rijst (paddi Mal. Parreh Sund.) daarmede en maakt er een 
grof garen van, hetwelk tot vervaardigen van kleedjes wordt ver- 
werkt; ook duitenzakken worden daarvan gemaakt. De oude 
volwassene bladen worden (atap) tot het dekken der huizen 
aangewend; men maakt er ook zeilen van of gebruikt ze in hun 
geheel, om de gevels der huizen te sluiten (abig abig goepoek), 
hetwelk aan dezelve een fraai aanzien geeft. De rippen der bla- 
den (njereh) zijn goed, om bezems daaruit te maken, ook voor 
kleine mandjes (hoeboe) voor de vischvangst. De jonge vruchten 
worden gestampt en als bedwelmingsmiddel der visschen in de ri- 
vieren gedaan; half rijpe vruchten, welke nog niet bard en wit 
van ‘binnen zijn, zijn aangenaam, om ze raauw te eten en ook om 
eenen verkoelenden drank (roetjak) daarvan te maken. Van de 
rijpe vruchten maken de priesters rozenkransen (taspeh); ook 
knoopjes enz. worden er van gesneden, die met het oud worden 
ook eene donkere kleur aannemen en eindelijk zwart worden. De 
wilde varkens en de neushorenvogel (manoek tjoelan) zijn bijzon- 
dere liefhebbers dezer vruchten en de eerstgenoemden ook van het 
merg, zoodat ze dikwijls omgevallene boomstammen geheel uithollen. 
316. Gedang, Papaya of Kastella (Carica Papaya L.) (De 
mannelijke boom heet Gedang gantoeng; de Javasche naam voor 
deze vruchtboom is: Kades en wel voor de vrouwelijke K. gambloh 
en voor de mannelijke K. gantoeng.). De stam en bladen, ook 
de onrijpe vruchten worden aan paarden gevoerd, zullende deze 
daardoor voor verstopping worden bewaard; de wortelen worden 
geweekt en dit water gelijk ook de sappen des stams gedronken 
