96 
burrum of bras meerha), eene witte (bieas hoddas of bras poetie) 
en eene zwarte (hieas hiedung of bras itam). De zwarte rijst is 
een weinig wrang. Men onderscheidt verder de onharige rijst (Pad- 
die goentiel), de zeer harige (Paddie boeloe) en de losse (Paddie 
tjereh), wier korrels zeer spoedig uitvallen. Het gewone gebruik 
van de rijst is te bekend, om nader opgegeven te worden; de 
roode zal echter ligt buikpijn ja buikloop veroorzaken, indien men 
niet daaraan gewend is. Dezelve wordt ook fijn gestampt, Pang- 
lay, Ketan hiedung, Tjikoer, uijen en Konneng er bijgevoegd, en 
dit ingenomen tegen de koorts. Men heeft nog eene onderscheiding 
in natte en drooge rijst; de eerste wordt op natte velden, de an- 
dere op drooge geplant. Om natte rijst te planten of sawa’s 
aan te leggen, maakt men eerst een zaadveld (petakkan hiebiet), 
waarop men omtrent 4-5 sanggah rijst in lijnen aanplant, die drie 
vingers breed van elkander afstaan; na zeven dagen schieten de 
blaadjes uit en men laat het water op het veld staan, tot dat 50 
dagen voorbij zijn, in welken tijd men de velden gereed maakt, waar- 
op de rijst zal worden geplant; de zaadplanten worden dan uitgetrok- 
ken en de punten der bladen afgekapt, zoodat slechts de lengte van 
3-4 duimen overblijft; wordt dit afsnijden der bladen nagelaten , zoo 
wordt de jonge plant niet stevig; deze worden nu met de hand op 
eenen voet afstand van elkander in den natten grond geplant. Na 
vijf maanden komt de bloesem uit en na nog 40 dagen is het zaad 
rijp; waarop aar voor aar afgesneden, in bundels zamengebonden en in 
de zon gedroogd zijnde, in de rijstschuren (loemboeng’s) bewaardwordt. 
De drooge rijst wordt of op regelmatig geploegde velden of in 
pas gekapte bosschen zonder bewerking van den grond gezaaid; het 
eerste noemt men 7'ipar’s, het andere Gaga’s of Hoema’s. Om 7- 
par’s te planten wordt de grond geploegd, van de. vuiligheid en wor- 
telen enz. bevrijd en daarbij effen gemaakt. De rijstbossen worden dan 
gemalen of gestampt, of ook maar met de voeten getrapt, zoodat de 
haren van de holsters afgaan; dan worden, als de regens zich reeds 
vertoond hebben, met een hout van duims dikte, gaten van 1—15 
duim diepte gemaakt en in elk 5—40 rijstkorreltjes geworpen. Na 7 
dagen zijn deze reeds gekiemd, dan wordt het onkruid met eene 
parang afgesneden en weggeworpen en nu het veld aan zich zelve 
overgelaten. Na 55—6 maanden komt de bloesem uit en na 40 dagen 
is de rijst rijp. — De Gaga’s of Hoema’s worden met nog minder 
nd an ad kan 
