De re libraria Graec. et Rom. 529 



Ovidius inprimis tam multa dicunt de forma et specie librorum, ut, eorum 

 qvae fuerit faciès, non minimum inde eluceat: at nec hi nec alii usqvam 

 se poetanun et scriplorum libros membranaceos papyraceosve qvadratos edi- 

 tos nosse signilicanl *). Neqve magis, qvam ceteri, Cicero; qvi, amanlissimus 

 et emax librorum, bibliothecae suae modo ordiuatae delicias Attico ita col- 

 laudat, ut praeter Volumina suis cum sillybis in pegmatis enitentia nihil 

 posteritatis oculis objicialur **). Atqve ut apud eum et ceteros qvoscun- 

 qve autiqviores codex semper est liber memorialis vel alius ceratus, qvod 

 inox pluribus perseqvar, ita lalsum est corpus et oco/na a Cicerone pro 

 codice membraneo chartaceove dicta esse ***). M. Varro etiam suam in- 

 gentem librorum copiam volumiuibus comprehensam edidit, siqvidem non 

 alioqvin centum qvinqvnginta libros Saturarum Menippearum, qvadraginta 

 qvinqve Auliqvitatum, tragoediarum sex libros et sic cetera constituturus 

 fuisse videtur, nec vero Ausonius (Profess. Burdigalens. 20, 10) scripta ab 

 eo édita ad summam sexcentorum voluminum revocaret -f). 



*) Membranets Horatius, Sat. II, 3, 2 et Epist. ad Pis. 389, eas qvidem dicit, ut enar- 

 rant, qvae scriplo transcribendo e tabellis ceratis destinatae erant, sed chartae perga- 

 menae causa codicis forma iis tantora obversetur, qvi membranas in orbem couvoluiaa 

 cogitare neqveunt. At de his locis vide infra. 



**) Cfr. Cic. Epp. ad Att. IV, 4. b; 5; 8. a. {Bibliothecam mihi tui pinxerunt con- 



struclione et sillybis, — Postea vero quam Tyrannio mihi libros disposuit, 



mens addita videtur meis aedibus: qua in re mirifica opera T)ion\sii et Menophili 

 tui fuit. Nihil veniistius quam illa tua pegmata^ postquam mi sillybis libros illu- 

 slraruni). G'utinatores reqvirit eos, qvi plagulas voluminum conglutinarent, — Cum 

 idem, ep. ad Att. I. 20, bibliothecam qvaudam librorum Graecorum Latinorumqve 

 sibi donatain gauduns cavere jubet, ut scida ne qua depereat, ad cogitationem papy- 

 raceorum librorum et voluminum deducimur. 



»*•) Hla opiuio, qvae fuit Salmasio (cfr. Sehwarzius 1. d. p. 131), proferri videtur etiam 

 in H. Slephani Thesauro Graecae liugvae a Dindorfiis et Hasio recognifo s. v. 

 aâfta et caucî.Tiov; sed complexio intégra vel partium unius operia vel plurium oratio- 

 num una edendaium, nulla ratione habita externae formae, perspicue significatur 

 Ep. ad Att. II. 1. 3: Hoc t o tum aâ/ia [Ciceronis orationcs consulares] curabo ut 

 habeas. Adde Ep. ad fam. V. 12. 4 et ad Qvint. fratr. II. 13. 4. Cfr. lexica Latina. 

 -j-) Itaqve non dubitamus, qvin etiam libri qvindecira — (de hoc numéro cfr Ritschel. 

 in Indice scbolarum Bouneusium a. 1856 — 1857, p. 1) — Hebdomadum Varronis vo- 



67 



