540 E. A Bnuis èr 



qvam efficeretur aliud, qvam ut freqvens apud corum temporum scripto- 

 res voluminum commemoratio exemplis probaretur: qvamqvam etiam in- 

 certum tandem foret, ubi fortasse hoc vocabulo libri qvadrati significarentur. 

 Initio demum mediae aelatis volumina cum papyro plane exolevisse viden- 

 tur *). Codieum autem usu receptorum certissimum testimonium ipsi 

 libri manu scripti antiqvissimi proferunt, inprimis palimpsesti, qvorum in 

 numéro eos esse notum e»t, qvorum scripturam priorein inde a sec. 2 

 repetiverint. His relictis jam ad id qvaerendutn Irausgredimur, qvomodo 

 primum exstitisse videantur libri illi qvadrati. 



Reputantibus, qvae Romae fuerit publicis mouumentis actorum 

 publicorum species et forma antiqvissimis et antiqvioribus temporibus, et 

 succurrit universi generis communis appellatio tabularuin pubticarurn, et 

 in singulis apparet, si discesseris ab incisis lapidibus et a vetusto illo 

 more legc-s et foedera etiam in columnis aeneis incidendi, in universum 

 acta publica vel insculpta tabulis aeneis fuisse, si in aeternam rei memo- 

 riam conservarentur, ut foedera, leges perlatae, plébiscita, senatusconsulta ), 

 vel dealbatis tabulis ligueis atramento qvodam solita esse iuscribi, prae- 

 sertim si usum magis temporarium haberent, ut leges promulgatae et edi- 

 cta a magistratibus populo proposita ***). Porro, si qvae publica acta cito 

 annotare oportebat, velut forensia, qvatenus haec ante imperatorum aetatem 

 a magistratibus ipsis aut a scribis litteris mandata sunt, ea intelligi potest 

 in ceratis tabellis esse exarata f). Atqve etiam in rebus privatis iis, 



*) Io sacris Christianis volumina etiam membraDea diu usurpata fuisse, colligi potest 

 e uarralione Moutelalconii, qvi talia se vidisse refert Pal. Gr. p- 33 sq. Couferenda 

 sunt haec verba Isidori Hispalensis VI. 13. 2: Folumen liber est a volvendo di- 

 ctas, sicut apud Hebraeos volumina legis, volumina prophetarum. ( Hinc in supe- 

 rioribus distingvit Codices). Patet igitur, unde ad Chrisüauos deduci mos potuerit. 

 **) Insigue est teslimouium Svelonii iu vita Vespasiaui c. 8, secundum qvod in Capi- 

 tolio couflagraveruut aerearum labularum tria millia, instrument um imperii pulcher- 

 rirnum ac vetustissimum, qvo continebanlur paene ab exordio urbis senatusconsulta, 

 plébiscita de societate et foedere ac privile^in cuicumqve concessis. 

 ***) Qvemadmodum in albo leges et edicta promulgala esse constat, sic etiam alia, 

 qvae iu publico. ut populus inspiceret, proposita sunt, velut fastos a Cn. Flavio pu- 

 blicatos (Liv. IX, 46). Annales ponlificum in tabulis dealbatis persciipti et exposili 

 fuerunt (Serv. ad Aeu. I, 373). 

 f) Cfr. Cic. in Ve'rr. Il, 1, 46. 61; 2, 41; pro Cluenf. 33; in Vatin. 14; p. Aren- 1. 5; 

 p. Sull. 15, 44. 



