De re libraria Graec. et Rom. 543 



Itaqve intelligitur, et acta publica in codicibus e membrana factis vel e 

 papyro temporibus Claudii et Neronis inscribi solita esse, qva aetate li- 

 bellus de brevitate viiae composilus est *), et qvoniam noa alii libri in 

 charta et membrana scripti dicebantur Codices, alia litterarum genera tum 

 nondutn in libris ejusdem et formae et materiae proposita fuisse, nisi forte 

 qvis sibi persvadere poluerit, in illis generibus libris sol um nomen codi- 

 cum defuisse. Sed omnino eas lilteras publicas, qvae ad jus civile specta- 

 hant, — (de jurisperitorum operibus privatim in vulgus editis non loqvi- 

 mur), — sollennem codicum formam habuisse ei rei consentit, qvod uscjve 

 ab initio principatus, sicut pridem observatum est, imperatorum edicta et 

 rescripta litterisqve consignnta mandata et jussa atqve item libelli prin- 

 cipibus supplices, qvae omnia brevia scripta vel libelli nuncupantur vel co- 

 dicilli **), ea ratione, qvam haec posterior appellatio indicat, plicata fueruut, 

 cum tarnen papyrus ad taies epistolas adhiberetur ***) : unde postea factum 

 est, ut collectionibus constitutionum imperatorum codex inscriberetur. 



Illum modum codicillos priucipum et ad eos datos libellos com- 

 plicandi, qvem etiam a forma epistolarum apud Romanos et Graecos com- 

 muni repetere licet, Alexander Adam in Antiqvitat. Roman. P. 2. p. 370 

 (ed. Erlang, a. 1806) commemorans, ortum ab eo more dicit, qvem Sve- 

 tonius a C. Julio Caesare primo inductum tradit his verbis: Epistolae 

 qvoqve ejus ad senatum exstant, qvas primus videtur ad paginas et 

 jormam memorialis libelli convertisse, cum antea consules et duces non- 

 nisi transversa charta scriptas mitterent (Caes. 56). At vero has Caesaris 



*) Certissime post niorlem Caligulae (v. cap. 18") ac potiua Neronis qvam Claudii tem- 

 pore: cfr. Kuhkopf. ad Senec. I. p. 492. 

 **) Lihelli eliani de sciïptis principum, ut Sveton. Tib. 18. Ner. 15, codicilli etiam de 

 Htteris ad eos datis, ut Tac. Au. XVI. 24, sed contra eaepissime utrumqve ponitur. 

 Si qvid ceteroqvin differebat, id certe non pernpicitur. 

 ***) Ad qvas enini polius charta Augusla? Cui chartarum generi ante inventam Clau- 

 diam oplinio eliam postea in epistolis nuetoritas relicta dicitur (Plin. H. N. XIII. 12. 

 24). Haec charta epistolaris, propter insignem tenuitatem transmiltens Hueras, U- 

 turae metitm ajferebat ex ai-ersii (ibid.) proplerea, qvod in libellis codicillisqve et 

 epistolis aliis a charlae ulraqve parte scribebanl. Usitatissiiuum jam Cicerouis aeiate 

 epislolas in charta papyracea couscribere fuit; v. Ep. ad fam. VII. 18; ad Alt. 11.20, 

 V. 4; ad Qvint. fr. II. 15. b 



