544 E. a Brun er 



epistolas a dictatore atqve imperii domino missas opinari, qvae Adami opiuio 

 fuit (cfr. P. 1. p. 40), cum alia vêtant, tum etiam ea, qvae jam ante fuerat, faciès 

 breviorum qvidem epistolarum non sinit. Nam manifestum sua «ponte est, eam 

 consvetudinem a Romanis et Graecis ante id tempus alienam non fuisse, ut, si 

 qvis ceris, ad epistolas inulto ante chartam collatis, non ulens, in charta litteras 

 daturus erat, is hane chärtaceam epistolam sic plicaret, ut tabellae ceratae 

 formatas se praebebant, ac lilteris tegumento qvodam opertis, seqveretur 

 eundem, qvem in ceratis codicillis, lino epistolam obligandi et ligatam ob- 

 signandi modum, cui qvidem eadem charlae forma, si non necessaria, at 

 aptissima non poterat non videri ). Haec ita per se intelliguntur, ut con- 

 tra omnino non appareat, qvam ob causam e brevi scripto paucarum pagel- 

 larum, cui nulla cum libri foras emitteridi uec ambitu uec natura simili- 

 tudo intercederet, illa epistolae figura spreta, volumen vulgo effecturi fue- 

 rint, licet hane qvoqve fuisse epistolarum qvarundam formam Svetonius 

 doceat. Qvas epistolas is transversa charta scriptas dicendo atqve iis 

 chartaceis contrarias, qvae non modo paginas, qvae etiam qvaedam in volu- 

 mine erant, haberent, sed simul ad formam memoriu/is libelli, id est 

 codicis, corwersae essent, volumina saue significat. Taies igitur litteras 

 a ducibus bellum gerentibus de rebus gestis ad senatum mitti velere more 

 debuisse, verbis Svetonii credi qvidem potest, ut sollenni illi formae tabu- 

 larum publicarum generalis qvaedam haec esset exceptio; potuit etiam fteri, 

 ut ei, qvod novum invenisse Caesar ferebatur, antiqvum ille, nimis argu- 

 menti scriptorum simililudinem respiciens, non satis rede opponeret; sed au- 

 tiqvarum scriptionum consvetudini et vero simile hoc videlur, eos, qvi 

 cum imperio foris erant, ordinem rerum gestarum senatui voluminibus 

 tum demum exposuisse, cum non brèves epistolas, sed ob rerum multitudi- 

 nem et accuratam descriptionem libros componerent, qvales diffusas narra- 

 tiones in aetatum posteriorum conditiones cadere, exemplis monstrare non 

 opus est. Certe hae Caesaris ad senatum litterae non brèves et vulgares 



°) Cfr. verba Prelleri in Encyclop. Pauly. III. p. 198. — Cum in scriptionibus episto- 

 larum brevibus paginas taies, qvales in voluminibus, distinctas inter se fuisse verisi- 

 mile non sit, paginarum mentio in epistolis (Cic ad AU. VI. 2; XIII. 34; ad Fam. 

 XI. 2ô) iisqve chartaceis (cfr. ep- ad Att. V. 4) facta formam codicillorum indicat. 



