De re libroria Graec. et Rom. 547 



dare solituin esse extremo demum qvoqve anno; qvod ipse indicat, qvia extre- 

 mis libris, ubi exercitum in hiberna, hnitis ejus anni expeditionibus, dedu- 

 ctutn dixit, lias epistolas missas memorat, qvamqvam hoc non facit saepins, 

 qvam cum ex litteris ejus senatus supplicationem decrevisset (v. II, 35. IV, 

 38. VII, 90). Copiose ut de belli gerendi ratione senatui exponeret, commoveba- 

 tur studio consilia sua commendaudi et adversae obnitendi factioni, qvae 

 adeo ipsum semel ob insimulatam perfidiam et crudelitatem hostibus dedi 

 voluit (cfr. Sveton. vit.Caes. c. 24. Plntarch. vit. Caes. c. 22. vit. Cat. c 51), 

 ac ne illa qvidem litteraruni diligentia de vero rerum statu sibi persvaderi 

 passa est *). Neqve ille in tam longis litteris conscribendis aut commo- 

 dius sibi agere aut fidem facere melius potuit, qvam eadem forma narra- 

 tionis retinenda, c|vae ephemeridis suae, non illins unoqvoqve die, sed 

 identidem scriptae, propria fnisset. Sic demum perspicuum est, qvare 

 ejusmodi liilerarnm formam et internam et externam mutaverit. Hae igi- 

 tur epistolae qvin Servit illa ephemeris Caesaris fuerint, non eqvidem du- 

 biio **). Nam tabulae publicae hujusmodi, etiamsi nunqvam in manus 

 bibliopolarum venerint, at, ut infra in aliis exemplis monstrabitur, cum 

 bibliothecae publicae institutae essent, in his descriptae servabantur ac le- 

 ctoribus patebant; qvippe cum Caesaris eliam eas epistolas clandestinas, 

 qvae occulta litterarnm significatione ad amicos scriptae essent, Gellius vi- 

 dent et Valerius Probus commentario instruxerit (Gell. XVII, 9; Svet. 

 Caes. 56), nec vero qvidqvam esset, cjvare epistolas ad senatum missas 

 divi Juli i posteriores Caesares magis ab oculis hominum removerent, 

 qvam ejusdem privatas, qvo fonte utebantur rerum scriptores, ut Appia- 



*) Cic. ad Farn. VII. 18: Tu me veliin de mtione Gnlüci belli certlorem [acias : 

 e<jo enir. ignavissimo cuique maximam ßdem habeo. Qvamqvam haec Cicero Tie- 

 balio in Gallia militant! scripsit mense Aprili, salis longo tempore post acccplam 

 relationem Caesaris de qviülo anno belli. 



**) De eo, qvod rem illam, qvam Servius tradit, in Commeulariis suis Caesar relicuit, 

 Schneidenis I. s. s. ita dicit: ''In his Commentariis fclicitatem qvidem suam in fe- 

 renda re publica conspiciendam siffnifieare et praedicare non dubitat, sed de sius sin- 

 gulalim periculis e( casibus. sive religione qvadam impeditus, sive ne qvid fernere 

 nimisve forluuae obuoxius egisse viderelur, verba facere fugil.'' Hanc igitur ralio- 

 nem in Commenlariis Caesar secutus est. Sed cum antea ad senatum scribeiet, non 

 erat, qvod suis se periculis senatui commeudare nollet. 



