Dat in het algemeen het proces in deze serie het snelst verloopt, 

 moet toegeschreven worden aan de reguleerende werking van het 

 CaCO;}. De H-ionenconcentratie is hier juist zoodanig, dat zij zoowel 

 voor de nitriet- als voor de nitraatbacteriën gunstig is, terwijl door 

 de overmaat CaCO-^ het zelf gevormde zuur steeds gebonden wordt. 

 Gaan wij nu over tot de beschouwing van de 5e serie, dan blijkt dat 

 de humusgrond hetzelfde beeld vertoont als in No. 4 bij eenzelfde p^j 

 van 7,7; de geringe verhooging van 0,2 en 0,3 in de p^j was echter 

 reeds voldoende om de nitratatie in zand- en zavelgrond nog meer 

 te vertragen. Bij een pj^ van 8,0 wordt eerst na 25 dagen nitraat 

 gevormd en dan nog maar weinig. 



Ongeveer hetzelfde beeld vertoont de humusgrond bij een pjj 

 van 7,9 in de 6e serie, terwijl in de andere gronden bij een p^j van 

 8,9 en 9,0 blijkbaar geen nitrificatie meer mogelijk is geweest binnen 

 dezen tijd. Aanvankelijk heb ik gemeend dit te moeten toeschrijven 

 aan het feit, dat de pj^ van de toegevoegde oplossing 10,1 bedroeg 

 en wellicht de nitrificeerende bacteriën hierdoor gedood waren 

 geworden. Dit bleek niet het geval, daar, toen de pjj van de cultuur 

 verlaagd werd, een zeer duidelijke nitrificatie intrad. Belangrijk is 

 ook de blancoproef, waarbij geen bufferoplossing werd toegevoegd. 

 Het gevolg hiervan is geweest dat de pj^ in deze cultures snel af- 

 nam en dat het proces ten slotte werd stilgezet door de bij de 

 nitrificatie zelf ontstane zuren. Hierdoor krijgt men een inziclit in 

 de uiterste grenzen, waarbij nog juist nitrificatie mogelijk is. De 

 veronderstelling, dat de bacteriën van den zuren humusgrond beter 

 bestand zijn tegen zuren, wordt hier bevestigd; de maximum con- 

 centratie ligt 0,5 lager dan bij de bacteriën, uit de andere gronden 

 afkomstig. 



Wel dringt hier de vraag naar voren of de grens, waarbij het 

 nitrificatieproces zichzelf stopzet, samenvalt met die, waarbij in het 

 cultuurmedium geen bacteriën meer tot ontwikkeling komen. Het 

 komt mij voor, dat men ook hier een duidelijk onderscheid moet 

 maken tusschen de reproductie-functie en de oxydatie-functie. Het 

 is zeer wel mogelijk, dat, wanneer de reproductiefunctie het gevoe- 

 ligst is, welke mogelijkheid door mij voor de lichtbacteriën ten 

 opzichte van ultraviolet licht werd aangetoond i), in een cultuur, 

 waarin reeds een groote hoeveelheid bacteriënmateriaal aanwezig is, 

 de zuurgraad nog stijgt wanneer de reproductiefunctie is stilgezet. 



1) Centr. BI. f. Bakt. Bd. U, 4910, blz. 660. 



» » » » » 52, 1920, blz. 353 e.v.. 



