1577 (3) 



zijn en op het oog gelijkmatig opgroeiden, vaksgewijs gaat oogsten, 

 krijgt men voor die vakken zeer verschillende productiecijfers. 



Wil men den invloed van een bepaalde bewerking of bemesting 

 vaststellen, dan legt men steeds een vakkenproef aan, waardoor 

 men in de mate, waarop de overeenkomstige vakken in product 

 schommelen, een indruk van de betrouwbaarheid van het resultaat 

 heeft 1). Maar ook dan nog kan het resultaat van de proef afwijkend 

 zijn. Op een enkele vakkenproef is dus dikwijls ook geen betrouw- 

 bare conclusie te stellen. Door echter series vakkenproeven samen 

 te vatten, komt men tot betrouwbare conclusies 2). 



Door het groote aantal cijfers, waarover men dan beschikt, over- 

 heerschen de enkele proeven, waarin het resultaat door onbekende 

 invloeden afwijkend was, niet langer. 



Dat een goede indeeling van de proef een vereischte tot het 

 verkrijgen van zooveel mogelijk betrouwbare resultaten is, zette ik 

 in die publicatie uitvoerig uiteen. Zeer duidelijk werd dit nu onlangs 

 gedemonstreerd met melasseproeven op padi. In de onder leiding 

 van het Agricultuurchemisch Laboratorium opgezette melasseproe- 

 ven, die volgens het door Buitenzorg aangewende schema (veel ob- 

 jecten met weinig contrólevakkeu) werden aangelegd, bleek melasse 

 geen gunstigen invloed op padi te hebben. Daar deze conclusie in 

 strijd met de ervaring der suikerondernemingen is, werden in 1918/19 

 en 1919/'20 door de groepsadviseurs van het Proefstation Pasoeroean 

 een serie melasseproeven van padi met 2 objecten en 12 controle- 

 vakken ingesteld. In al deze proeven was een, in den regel betrouw- 

 bare, gunstige werking van de melasse op de padi te zien. Deze 

 proeven demonstreeren zeer duidelijk, hoe de indeeling van 2 ob- 

 jecten en 12 contrólevakkeu verre boven de vroegere te verkie- 

 zen is. 



Hetzelfde beginsel, dat door verwerking van vele cijfers de af- 

 wijkende gevallen minder invloed op het gemiddelde hebben, past 

 men bij allerlei onderzoekingen toe. Men geeft dus een waarschijn- 

 lijkheidsoordeel. ^). 



1) Deze Avordt uitgedrukt in de middelbai-e fout; zie hierover Archief 1914. 

 Dr. J. M. Geerts. Over de beoordeeling van proefveldresiiltaten. 



-) Archief 1915 Dr. J. M. Geerts. Samenvattende bewerking van de resultaten 

 der proefvelden bij de rietcuituur op Java. Eerste bijdrage. 



•5) Zoo stelde ik vroeger vei'schillende afwijkingen in den bouw en ontwikkeling 

 van den kiemzak en over de steriliteit van Oenolhera Lamarckiana vast, door 

 nauwkeurig het aantal malen, dat elke waarneming werd veri-iclit, op te geven. 

 Recueil des Travaux Botaniques Néerlandais, Volume V, blz. 93. Dr. J. M. Geerts. 

 Beitrage zur Kenntnis der Cytologie und der partiellen Sterilitiit von Oenothera 

 Lamarckiana 1909. 



