(4) 1578 



Van de a maal, dat wij een verscliijusel waarnamen, was het 

 resultaat b maal hetzelfde, zoodat hetgeen b maal werd waargeno- 

 men, het best het resultaat onzer waarneming weergeeft. Naarmate 

 a en vooral b grooter zijn, is het resultaat betrouwbaarder. 



Is deze methode nu ook bruikbaar voor het nemen van conclu- 

 sies op cijfers, in den grooten aanplant verkregen ? 



In de vakkenproef met hare twee objecten onderzoekt men den 

 invloed van 1 factor, waarin de beide objecten verschillen. Wel zijn 

 er dan meerdere toevallige factoren in het spel, maar deze worden 

 door de twaalfmalige herhaling voldoend geëlimineerd. In den groo- 

 ten aanplant kan men geen pogingen doen de factoren van den 

 groei grootendeels eenvormig te houden. Niet alleen zijn de pro- 

 ductiecijfers der diverse jaren door verschil in klimatologische om- 

 standigheden verschillend, maar ook door verschillen in grond, in 

 planttijd, in tijd der diverse bewerkingen, door verschil in bibit 

 enz. zijn practijkcijfers niet zonder meer vergelijkbaar. 



Om conclusies uit practijkcijfers te kunnen trekken, tra^t men 

 de beschikbare cijfers zoo te rangschikken, dat de invloed van één 

 bepaalden factor overheerschend is en dus zijn invloed in den loop 

 der cijfers te voorschijn komt. Het best gaat dit, wanneer men cij- 

 fers van vele ondernemingen gezamenlijk bewerkt, omdat dan de 

 invloed der meeste factoren geëhmineerd wordt. Deze factoren zijn 

 ) de diverse ondernemingen verschillend en zijn dus bij het on- 

 v^arzoek als toevallige factoren werkzaam, d.w.z. op de eene onder- 

 neming verhoogen ze het product, bij de andere verlagen ze het, 

 zoodat, wanneer men met voldoende ondernemingen werkt, zij het 

 resultaat van het onderzoek niet beïnvloeden. Wanneer men echter 

 het product van twee ondernemingen wil vergelijken, kan het ver- 

 schil in product op vele factoren berusten. Men dient dus na te 

 gaan, w^elke factoren op elk der ondernemingen werkzaam zijn. 

 Heeft men vastgesteld, welken invloed de hoofdfactoren, als samen- 

 steüing van den aanplant en opbrengst van elk der soorten, op- 

 brengst op diverse gronden, invloed van planttijd en oogsttijd, van 

 rietzlekten enz. op het totaal-product uitoefenen, dan ziet men in 

 den regel wel, welke factor in hoofzaak het verschil veroorzaakt. 

 Men rangschikt de cijfers dan naar dien factor, om te zien of hij 

 voor het verschil aansprakelijk is. 



Natuurlijk is bij dit statistische werk ,,kijk op de cijfers" van 

 veel belang. Daarnaast geeft plaatselijke kennis van de onderneming 

 in den regel wel een aanwijzing, in welke richting men moet zoeken. 



