41 
Al deze grondmonsters, afkomstig uit de omgeving van Pangkalpinang, 
bestaan uit dezelfde bestanddeelen: 
zand — klei — humus. 
Het zand is grootendeels kwartszand, van de grootte tusschen !/, en 
Il, m.M.; wat grover is dan !/, m.M. bestaat voornamelijk uit ijzercon- 
creties (lateriet-grind). 
De tusschenfracties van 50 mikron — 5 mikron zijn bijna niet voorhanden, 
dus stof en stofzand ontbreken. Het fijnere lutum (< 5 mikron), in de 
wandeling „gele klei’ genaamd, is in zeer uiteenloopende hoeveelheid voor- 
handen, n.l. van 10 tot 65 °/,; daarmee correspondeerende, daalt het zandgehalte 
van 85 tot 25 P/,. 
Deze gele klei kan niet enkel klei zijn. Neemt men toch het kwartszand 
als vrijwel zonder gebonden water aan, dan laat zich bij zeer uiteenloopende 
monsters het watergehalte der gele klei op ongeveer 20 °/, berekenen, waaruit 
volgt, dat er een vrij hoog gehalte aan hydrargilliet = Al (OH); naast de 
zwak ijzerhoudende kleisubstantie voorhanden moet zijn. 
De „humus bestaat uit tweeërlei: a/ de z.g. matière noire, structuurloos, 
oplosbaar in alkalische vloeistoffen, de draagster der humusvruchtbaarheid. 
b| vezels, wortels, enz. Deze zijn voor een deel kunstmatig verkoold tot 
houtskool. 
Thans de tabellen beziende, komt men tot de volgende conclusies: 
1. Wat de granulair-analyse aangaat, blijkt de Inlandsche tuin verreweg 
’t minste zand en ’t meeste klei te bevatten, dus den zwaarsten grond. Van 
de 2 kuilen in den Chineeschen tuin is kuil 2 de zwaardere grond; kuil 1 
de lichtste, de zandigste. 
2. De opgebrachte laag zand is iets kleirijker dan de oude bovengrond. 
De beide monsters „tanah bakar” zijn echter het allerzandigste; ten deele 
is dit echter ook daaraan toe te schrijven, dat de klei tusschen het zand 
min of meer gebakken is tot „steen? in de grootte van zandkorrels. 
3. Wanneer nu de zandige tanah bakar gebracht werd op den grond 
van den Inlandschen tuin, zou men kunnen veronderstellen, dat dit geschiedde, 
omdat de laatste voor peper te zwaar ware, en men hem daarom lichter 
wilde maken. De tanah bakar wordt echter juist aangewend op den meest 
zandigen grond; bijna even zandig als de tanah bakar zelve. In die richting 
kan men dus de verklaring moeilijk vinden. 
4. Vergelijkt men nu de door elementair-analyse gevonden z.g. „humus”- 
cijfers, dan blijkt de Inlandsche tuin het te winnen '); dan volgt kuil 2 van 
den Chineeschen tuin en dan kuil |. Een direkte evenredigheid tusschen den 
1) Deze is echter niet gepatjold, zoodat de laag bovengrond slechts 15 cM. dik is 
tegen 30 cM. in den Chineeschen tuin. 
