Eee 
gewassen, daar vooreerst de vermeerdering der ratten door twee padi- 
oogsten in een jaar bevorderd wordt, en dan tweemaal per jaar de ratten 
door de bevloeiing en bewerking der velden van de sawah-terreinen 
verdreven worden. 
Overigens zal een plaatselijk onderzoek in de verschillende ratten- 
streken nog moeten geschieden om alle factoren te leeren kennen, die de 
rattenplaag in de hand werken. 
III. DE JAREN, WAARIN DE VELDRATTEN- 
PLAAG OPTREEDT. 
Sommige jaren kenmerken zich in het bijzonder door rattenplagen. 
Vooral 1913 en 1914 zijn bijzondere rattenjaren geweest, de plaag nam 
in 1915 af en was was in 1916 zoo goed als geheel verdwenen. 
Wat vroegere jaren betreft, zoo hebben we hierover eigenlijk alleen 
gegevens gekregen voor zoover het den rijstaanplant betreft. Het oudste 
geval, dat vermeld wordt, is de rattenplaag in Moentilan in 1871 en 1872. 
Daarna hebben zich nog de jaren 1882, 1888, 1891 en 1902 bijzonder 
onderscheiden. De jaren 1908 tot en met 1912 worden alle ongeveer 
evenveel malen vermeld in de ingekomen rapporten. In 1913 en 1914 
kwam ook in het rijstgewas de plaag heviger dan anders voor. 
Als we nu nagaan, in welk opzicht deze jaren van andere afwijken, 
dan blijkt het, dat deze rattenjaren alle jaren met zeer droge Oostmoessons 
waren; slechts in 1882 was de Oostmoesson in West-Java regenrijk, in 
Oost-Java echter normaal, terwijl van 1871 en’72 omtrent den Oostmoesson 
niets bekend is. In 1888 was de Oostmoesson in West-Java droog, in 
Oost-Java normaal; 1891, 1902, 1913 en 1914 waren voor geheel Java ') jaren 
met zeer droge Oostmoessons. 
Waarom men vooral in droge jaren meer last ondervindt van veldratten 
dan in normale jaren is hierboven reeds uiteengezet. 
Niet een groote vermeerdering is oorzaak van de plaag in droge jaren 
maar het wegtrekken der ratten door voedselgebrek uit bepaalde streken 
naar de complexen waar nog iets geteeld wordt. 
‘IV. VERGIFTIGINGSPROEVEN. 
Teneinde een inzicht te krijgen in de uitwerking van verschillende 
vergiften op veldratten werden een klein aantal proeven genomen, welke 
in onderstaande tabel vermeld worden. 
1) Deze gegevens dank ik aan Dr. BRAAK, Onderdirecteur van het Meteorologisch 
Observatorium te Batavia. 
