il ens 
slechts, een’ pligt, door openlijk onzen dank te betuigen voor de 
vele blijken van vriendschap en welwillendheid, ons gedurende 
den overtogt bewezen, aan den kommandant den heer Var 
KarrenNpijke en de heeren officieren KNremorst, GeBer en 
VAN SWINDEN, waarvan de laatste helaas, reeds weinige maanden 
daarna, te vroeg aan zijne betrekkingen en talrijke vrienden 
en aan de door hem gekozene loopbaan, waarvan hij een sie- 
raad beloofde te zijn, door den dood werd ontrukt. 
‚ De verkregene uitkomsten dezer reis volgen hier achter in 
Tabel A. 
Alvorens een overzigt van onze werkzaamheden in de resi- 
dentie Manado te geven, acht ik het noodzakelijk, ter waar- 
dering van den verrigten arbeid, te herinneren, dat het hoofde 
doel onzer zending de astronomische plaatsbepaling van Mana- 
do was, en de ligging van eenige punten in de residentie als eene 
bijzaak werd beschouwd. Dat er dus geen sprake was van eene 
trigonometrische opneming, behoeft naauwelijks gezegd te wor- 
den. | 
Aanvankelijk bestond er zelfs geen ander voornemen, dan om 
door breedte-bepaling, azimuthen en tijdmeterlengten, eenige 
punten met betrekking tot Manado te bepalen. 
In de eerste plaats vormde ik dus het plan om, wanneer de 
maan ten 6u ‘snamiddags door den meridiaan ging, op hetzelfde 
punt te blijven tot hare doorgang des morgens ten Gu plaats 
had. Beide instrumenten en een der pendulen werden dan op- 
gesteld, zoodat de knlminatiën en soms ook gelijke hoogten der 
maan en van eene ster, door den heer G. A. pr LAxceE en 
mij, gelijktijdig werden waargenomen. 
Bij voorkeur koos ik tot deze waarnemingen strandplaatsen, 
omdat men algemeen van gevoelen was, dat men aldaar meer 
heldere nachten had, dan op hooger gelegene punten. Ik kan 
niet zeggen, dat onze ondervinding dit gevoelen gestaafd heeft. 
Wij vermeenen, dat het aantal heldere nachten in de bergvlak- 
te der Minahassa vrij gelijk staat met die der aan zee gele- 
gene punten, maar bij wolkdrijvende lucht heeft men op de 
hooger gelegene, dikwijls het nadeel van zich plotseling in 
