RISE 
Deze afstanden kunnen dienen, zoowel om de konstruktie van 
kaarten gemakkelijk te maken, als om den vlakken inhoud van 
verschillende gedeelten der residentie met juistheid te berekenen. 
Boven heb ik met een enkel woord gewag gemaakt van het 
lengte-verschil tusschen Kema en Manado, door buskruid-signa- 
len bepaald. Ik wil hier thans de bijzonderheden van deze 
waarneming mededeelen. 
Tijdens mijn verblijf te Leiden in 1850, maakte de hoog- 
leeraar Karser mij met zijne denkbeelden bekend, hoe een se- 
konde-klepper gebezigd kan worden, ter bepaling van het juiste 
tijdstip, waarop men een plotseling verschijnsel ziet. Deze denkbeel- 
den deelde hij in het volgende jaar, in eene belangrijke ver- 
handeling, in het Tijdschrift voor de wis- en natuurkundige we- 
tenschappen, uitgegeven door de eerste klasse van het Kon. Ned. 
Inst. deel V, aan het publiek mede, en door de welwillendheid 
van den heer Karser ontving ik daarvan een’ afdruk, die mij te 
Manado gewerd. Die zich met de bijzonderheden, deze zaak be- 
treffende, wil bekend maken, meen ik naar deze verhandeling te 
mogen verwijzen; ik wil hier alleen het volgende aanstippen. 
Wanneer men op twee plaatsen een verschijnsel op hetzelfde 
oogenblik waarneemt en op beide den tijd bepaalt, kent men 
onmiddellijk daaruit het lengte-verschil tusschen beide plaatsen. 
Een een oogenblik durend verschijnsel kan men gemakkelijk 
daarstellen, door het verbranden van eenige oncen los bijeenge- 
voegd buskruid. 
De ondervinding heeft echter geleerd, dat het zeer moeijelijk 
is, het juiste oogenblik te schatten, waarop zulk een plotselimg 
verschijnsel plaats heeft en het is gebleken, dat geoefende waar- 
nemers op dezelfde plaats op een uurwerk tellende, eene geheele 
sekonde met elkander verschillen in de waarneming daarvan. 
De hoogleeraar Karser was reeds lang op een even eenvoudig als 
vernuftig denkheeld gekomen, om deze waarneming zeker en 
genoegzaam onafhankelijk van den waarnemerte maken. Brengt 
men namelijk den slinger van een uurwerk zoo ver uit de lood- 
lijn tot men het echappement hoort, en laat men hem dan val- 
len, zoo zal het uurwerk dadelijk zijn’ gewonen gang aannemen. 
