— 187 — 
te bekomen, meer brandstof en arbeid noodig, en het fabrieks- 
werk moet te dikwijls worden afgebroken. 
Het antwoord op deze twee voorname punten- plantwijdte en 
oogsttijd, ontleend aan de uitkomsten in de zeven residentiën 
verkregen, is geheel in overeenstemming met dat, uit meer 
bijzonderheden voor Pasoeroean alleen bekomen. 
Doch met zulk eene meerdere zamendringing der fabrieks- 
werkzaamheden gaan weder andere bezwaren vergezeld; want 
om al het riet in de maanden Augustus en September te snijden 
en te vermalen, zie ik slechts twee wegen open. 
1°. Of, aan fabrieken met één waterrad en geëvenredigd 
stel of stellen cilinders, eene mindere uitgestrektheid rietvel- 
den toe te voegen dan tot heden geschied is. 
2°. Of, eene vermeerdering van gebouwen, waterraderen 
en cilinders daar te stellen, dat weder eene vermeerdering 
van werkvolk zou met zich brengen. 
Terwijl het laatste met groote onkosten, het eerste met ver- 
“mindering van grondstof en dus, schijnbaar althans, met “min- 
der winsten zouden gepaard gaan, zouden er toch, aan den anderen 
kant, door den snelleren afloop der geheele bewerking, eene 
groote besparing van onkosten en eene grootere opbrengst per 
éénheid van grond en van grondstof uit woortvloeijen. Op vele 
plaatsen van Java zoude, in het belang der bevolking het sub 
le vermelde de voorkeur verdienen. 
Wij zijn dus van zelve tot het fabriekmatige gedeelte van 
de suiker - industrie genaderd, waarover hier ten slotte nog 
eenige algeneene aanmerkingen volgen. 
Letten wij op de 11e reeks, dan valt het in het oog, dat in de re- 
sidentie Tagal, waar met stoom gewerkt wordt, het verlies van 
suiker het minst aanzienlijk is. Pasoeroean kan hier niet in 
aanmerking komen wegens de veel lagere hummers der suiker 
van daar, waaruit ook de geringe (dus opgegevene) strooping 
(12e reeks) voortvloeit. 
