— 142 — 
30. Im een klimaat, als dat van Java, is, a priori, geene gun- 
stige uitkomst te wachten van eene plantwijdte, zoo groot als 
in Suriname wordt in acht genomen. 
De vergelijking der produktie, op Java verkregen, door op 
verschillende afstanden te planten, heeft tot geene beslissende 
uitkomsten geleid. Het kan zijn, dat die verschillen van plant- 
wijdte alsnog te gering zijn, om niet te worden weggenomen, 
door het verschil in gronden, tijd van aanplant en webrsgesteld- 
heid. 
Indien echter, in het belang van den arbeid der bevolking, 
het doen van proeven op vermeerderde plantwijdte wenschelijk 
blijft, dan zal men die moeten nemen op gronden, en onder 
weersgesteldheden, die zoo veel mogelijk aan elkander gelijk zijn. 
4°, Er heerscht eene groote verscheidenheid in de perskracht, 
die aangewend wordt in de verschillende fabrieken van Java. 
De uitersten der molensnelheden, in 12 fabrieken van Pa- 
soeroean alleen, staan tot elkander bijna als twee tot één. 
Bij het gemis van alle kennis, hoeveel sap bevat is in eene 
gegevene rietsoort, in den staat van rijpheid, op bepaalde gron- 
den en onder een bepaald klimaat, is het onmogelijk te zeggen, 
in welke verhouding elke fabriek de snelheid van den molen 
nog zou kunnen verminderen. Doch de opgave van één fabriek, 
dat door enkele drooging aan de lucht, de ampas om de #elft 
im gewigt is afgenomen, toont reeds aan, dat de perskracht, door 
te groote snelheid en te grooten afstand tusschen de cilinders, 
nog gebrekkig wordt aangewend. De snelheid van het water- 
wiel was, aan genoemde fabriek, ongeveer gelijk aan het gemid 
delde der twaalf. 
De gedane opgaven hebben bovendien nog geleerd: 
1°. Dat de meerdere saprijkheid. eener zekere rietsoort, boven 
eene andere, bij gunstige uitwendige omstandigheden , vrij besten- 
dig is, zoo mede, het verschil van soortelijk gewigt van het sap 
van verschillende soorten. 
