ad 
Urhs0r Ee 
meene opmerkingen ontbreken. Wij zouden wijzen op die al- 
gemeene middelmatigheid in de industrie van den inlander, 
gepaard met dien verwonderlijken aanleg tot het voll@mene. 
Wij zouden opmerken, hoe die zonderlinge vereeniging hare 
oorsprong vindt in gebrek aan verdeeling van den arbeid. Zoo 
lang de landbouwer tevens wagenmaker, smid, timmerman en 
wat niet al meer is, kan men van hem geen afgewerkt wiel, 
geen kunstig gesmede, geen smaakvol getimmerte verwachten. 
Wij zouden ons in dat onderwerp kunnen verdiepen en opmer- 
ken, hoe overal dezelfde oorzaken dezelfde uitwerkselen voort- 
brengen;— hoe in vorige eeuwen dezelfde toestand in de wes- 
tersche staten voorkwam, en hoe de gilden eene instelling wa- 
ren, die daarin eene hoogst nuttige verandering te weeg brag- 
ten; — en ik voor mij, zonder op uwen bijval onvoorwaardelijk 
te rekenen, noch de vraag te beslissen, zon haar wel willen 
stellen, of een soort van gilden ook hier geene weldadige wer- 
king zou kunnen uitoefenen? 
Ik weet wel, dat men in Buropa om die vraag zou lagchen 
en mij eenige eeuwen ten achteren zou rekenen, maar met al 
den eerheid voor de hoogere kennis van hen, die met ernst 
van het groote maatschappelijke vraagstuk: humne studie hebben 
gemaakt, acht ik Huropesche staathuishoudkundigen slechte 
beoordeelaars van Indische toestanden, en ik heb het vaste ge- 
loof, dat de volken, door de beschaving van anderen geholpen, 
spoediger tot ontwikkeling kunnen geraken, maar dat zij, hetzij 
dan ook per stoom in deze eeuw van stoom, dezelfde school 
moeten doorloopen. Wij zouden u op vele grondstoffen wijzen 
die nog te weinig bekend, te weinig gebruikt worden, en de 
belangrijke mededeelingen, ons zoo even door de heeren Rost 
VAN ToNNINGEN en Marer gedaan, hebben onze overtuiging 
daarvan op nieuw kunnen bevestigen, een onafzienbaar veld voor 
de nijverheid openen. Wij zouden, — maar ik vrees uwe aan- 
dacht te vermoeijen. 
Slechts eene opmerking nog, die ik niet mag terug houden. 
Wanneer wij de ruimte binnentreden, waar de Huropesche 
industrie in Nederlandsch Indië wordt vertegenwoordigd , 
ride! bn 
LE 
