— 335 — 



kend op de genitaalsfeer werkt. Dit zoude, wat de sago 

 aaugaat , misschien waar kunnen zijn , om dezelfde redenen , 

 waarom men in Europa aan truffels en de hamburgsclie 

 aalsoep en hier aan tripang dezelfde kracht toeschrijft. liet 

 bleek mij echter bij ondervinding en naauwkeurig onder- 

 zoek, dat niet alleen tweelinggeboorten alliier onbekend 

 zijn, maar dat, niettegenstaande de Batjanners bij hunne ver- 

 pligte reizen naar Ternate zich uitsluitend met visch en sa- 

 go voeden , noch zij noch de inlandsche christenen onder 

 weg eenig gebruik van vrouwen maken, zoodat zij soms 30 

 dagen en langer zonder vrouwen blijven. 



De door het klimaat verzwakte Europeaan staat echter 

 zeker ten achter bij hen in rebus Veneris , doch zoude dit 

 nog meer doen , wanneer hij de opwekkende voeding van 

 Dr. Epp volgde. 



Vele christenen en mohammedanen, die jaren lang gehuwd 

 zijn, blijven kinderloos , zoodat men iemand, die 7 a 8 kinde- 

 ren heeft, met regt als eene uitzondering aanmerkt. 



V7'eemdelingen. 



Als zoodanig moeten in de eerst plaats beschouwd worden 

 de Makjauners. Van dezen hebben zich eenige huisgezinnen 

 te Sewaar-Indommoet gevestigd. 



Zij onderscheiden zich door hunnen ijver; zij hebben uit- 

 gestrekte tuinen , beplant met boom wol , tabak , rijst , mais , 

 pisang enz, fokken pluimgedierte, kappen balken en planken, 

 maken atappen, praauwen enz. en verdienen daardoor groote 

 sommen gelds, die anders de Batjanners konden verdienen. 

 Hunne taal is eene eigene, de makjansche, doch de meesten 

 verstaan ternataansch , sommigen batjansch. 



De Tidorezen vervaardigen op Batjan kaleros (kalksta- 

 pels) , kappen hier balken en planken, zoeken dammer enz., 



