— 342 — 



ber bijna aanhoudende droogte gehad. December is de 

 ergste regenmaand. In de goede moesson waait aanhou- 

 dend eene hevige zuidenwind ; in December wordt hij noor- 

 delijk. 



Niettegenstaande de uitgestrekte moerassen , welke zich 

 achter de negorij uitbloeiden, waar zoet en zout water zich 

 vermengen en welke bij ebbe naauwelijks 1^ voet water 

 hebben , komen kwaadaardige moeraskoortsen zelden voor. 



Het bijna doorloopende ziektekarakter is katarrhaal en 

 katarrhaal-bilieus. De in het jaar 1855 geheerscht hebbende 

 epidemische dj'senterie in de laatste maanden van dat jaar , 

 toonde groote neiging tot uitgang in het typheuse. 



Niettegenstaande den bekenden schadelijken invloed, welken 

 pas ontgonnen terreinen, door digte wouden omringd, op de 

 gezondheid der bewoners uitoefenen , heb ik de uitwerkselen 

 daarvan bij de kettinggangers niet waargenomen. 



Daarentegen deed zich in het begin van het jaar scheurbuik 

 voor, als diarrhoea scorbutica en ulcera scorbutica. De 

 oorzaak was te zoeken in gebrek aan plantenvoedsel en aan- 

 houdend gebruik van gezouten visch. Toen later het getal 

 kettinjrGransers steeds toenam , werd de lust om tuinen aan 

 te leggen bij de Makjanners en Galelarezen langs de 

 kust grooter, daar zij nu in den leverancier der bannelingen 

 een gereeden kooper vonden voor hunne produkten. Door 

 versche groenten en verschen visch, zooveel mogelijk zelfs 

 versch vleesch, was de ziekte spoedig gestuit. 



Behalve versch vleesch, bediende ik mij in het hospi- 

 taal van salade , en gaf als drank de uitgeperste vruchten 

 van Averrhoea blimbing, tomi-tomi en citroensap. Ik 

 liet eenen tuin aanleggen en alleen voor het hospitaal met 

 salade en diergelijke groenten beplanten. 



De goudwerkers te Poan , door den aard van hun beroep 

 altijd in het water werkende, en midden in de wildernis 

 op een vochtig ongezond terrein levende , leden aanvanke- 



