— 415 — 



in tal en grootte onzeker , kan worden ingenomen ; op wel- 

 ke grenzen zoowel grondverlies als belemmering van groei 

 kan voorgekomen worden. liet voordeel van den fabrie- 

 kant en de arbeid der bevolking zijn er beide zeer in be- 

 trokken. 



Dit vraagpunt was een van de vier, vroeger voorkomen- 

 de in eene gouvernements-circulaire, die ter praktisclic op- 

 lossing aan de fabrikanten werd voorgelegd. 



De bewerking der tabellarische opgaven , in der tijd aan 

 mij opgedragen , heeft , gelijk uit het gedrukte verslag te 

 zien is, hieromtrent geene beslissende uitkomst opgeleverd. 



De verschillen in plantwijdte^ die op Java worden in 

 acht genomen , zijn te gering , om niet door verschillen van 

 anderen aard te worden verward of overheerscht. Boven- 

 dien ontbrak het ten eene male aan proeven, welke plant- 

 wijdte op denzelfden grond het voordeeligst zou zijn. 



Voor zoo ver de gedane mededeelingen mij grond kon- 

 den geven tot het opvatten A-an eenig gevoelen , ben ik toen 

 tot liet besluit gekomen , dat eene zeer groote vermeerde- 

 ring der plantwijdte , op den voet zoo als dit in Suriname 

 gescliiedt, op Java, a priori, niet raadzaam schijnt, vooral 

 omdat de verschillende verdeeling van regen en droogte al- 

 daar eene meerdere uitspruiting of stoeling van het riet mo- 

 gelijk maakt. 



De zaak is mij echter te belangrijk voorgekomen, om 

 die niet aan opzettelijk onderzoek inliet open veld te onder- 

 werpen. De praktische uitkomsten daarvan , nevens andere 

 reeds openbaar gemaakt, zijn geweest, dat onder andere de 

 uitstoeling en zwaarte van het riet zeer zijn toegenomen , 

 door vermeerderde plantwijdte; maar dat, te Genteng al- 

 thans , het op drie voet vierkant geplante riet , ofschoon 



