— 4.02 



uitbreiden, en daartoe was eene rustige gemoedsstemming noo- 

 dio', die hier in Indië, bij eenen praktisch-maatscliappelijken 

 %verkkring, niet altijd te vinden ia, Avaarom er zulk een lang 

 tijdverloop sedert de eerste kouceptie en het ter perse geven 

 moest verloopen. 



Wanneer het waar was, wat de heer Michet.eï in den aanhef zij- 

 ner Introductiou a Thistoire universelle zegt: // avec Ie monde a com- 

 //mencé une guerre qui doit finir avec Ie monde, et pas avant; 

 // celle de Fhomme contre la matière, de la liberté contre la fatalitc'; 

 //Fhistoire u'est pas autre chose, que Ie r^cit de cette iutermi- 

 //nable lutte," en wanneer die geschiedenis ons niets anders 

 leerde, dan is het nog niet uitgemaakt, aan welke zijde de 

 zege zal zijn, en dan zou de mensch al spoedig, bij de eerste 

 schreden op den weg, aan welks einde hij den palm der overwin- 

 ning verwacht, in moedeloosheid en uitputting wegzinken. Hij 

 laat er echter spoedig op volgen : // ce qui doit nous encourager 

 // dans cette lutte saus fin , c' est qu' au total la partie nous 

 //est favorable. Des deux adversaires Tun ne change pas, Fau- 

 // tre change et devient plus fort. La nature reste la mêrae, 

 //tandis que chaque jour Fhomme prend quelque avantage sur 

 //elle." 



Stof, Jcracht, leven en (jeest, zietdaar dus zoowel den inhoud 

 als den vorm der menschelijke kennis, maar tegelijk, in de op 

 zich zelfstaande definitie van elk, den oorsprong van dien strijd, 

 die ook zoo lang zal duren , als deze veelvoudigheid niet tot 

 één harmonisch geheel is zamengesmolten. 



De bronnen, waaruit de mensch den inhoud dier kennis put. 

 zijn klein in getal. Het zijn er slechts twee: waarne7mng en 

 gaschiedenix , of eigen ervaring en toeëigening der ervaring 

 van andereu. ~ Al naar mate zijne eigene waarneming op rui- 

 mcsr veld plaats vind , en de zicli toegeëigende waarnemingen van 

 anderen een grooter getal omvatten, neemt ook zijne kennis. 



