— 403 — 



toe, iu de grooter wordende som der hem bekende daadzaken. 

 De afzonderlijke en op zich zelve staande definitiën van stof, 

 kracht, leven en geest, waaruit ook zoo veel verschillende rig- 

 tingen van voortgang en ontwikkeling der kennis moesten ont- 

 spruiten, die zich al verder en verder van elkander moesten 

 verwijderen, naarmate het voortschrijden in elke rigting slechts 

 was eene opeenstapeling van feiten, kunnen, zoolang ze 

 blijven bestaan, geene eenheid met zich brengen; en de eeu- 

 wige strijd, waarvan wij in den aanhef spraken, zou alles tot 

 den chaos doen terugkeeren, tot vernietiging leiden. 



Wanneer Avij dus door eigen ervaring en door die van an- 

 deren , a posteriori tot de bewijsbare overtuiging komen , dat 

 telkens het jeugdige de kiem in zich bevat, om het verouderde 

 te overtrefien (al komt ook die kiem door storende invloeden 

 niet altijd tot volkomene en gezonde ontwikkeling) ; dat overal 

 de dood het begin van een nieuw leven, en slechts overgang 

 van den eenen vorm in den anderen is; — zoo volgt daaruit, dat 

 wij bij de afscheiding van den inhoud der menschelijke kennis, 

 in de deelen zoo even benoemd, met de scherpe grenslijnen 

 door ons zei ven afgebakend, daaraan eenen vorm hebben gege- 

 ven, die niet overeenkomstig is met het wezen; dat wij ge- 

 dwaald hebben, en dat wij niet beter kunnen doen dan, o/ te- 

 rug te keeren tot het uitgangspunt en op nieuw beginnen , of 

 het verband herstellen tusschen de verschillende termen der 

 voortschrijdende reeksen vau feiten , op elke op zich zelve staan- 

 de definitie gebouwd. 



Dat wij, -bij de afscheiding van den inhoud onzer kennis 

 met scherpe omtrekken, eenen verkeerden weg inslaan, volgt 

 eveneens a posteriori uit het feit, dat er ook bij het waarne- 

 mings- en assimilatie- vermogen van den menseh, hem nog een 

 middel is geschonken, zijne daardoor verkregen kennis niet 

 slechts tot een geheel te brengen, het verband van het beken- 

 de, wat nog voor hem ligt, maar ook tot alles wat naast hem 

 ligt te zoeken en ook te vinden. Dat middel is de rede. En 

 wordt nu deze rede niet gebruikt met de geheele volheid van 

 haar vermogen ; is het haar door den vorm , waarin wij onze 



