— 404 — 



kennis hebben geperst, niet mogelijk dat verband aan te too- 

 nen, zoo volgt daaruit het gestelde van zelf. 



Zijn de zintuigen de voorwaarden van het waarnemings-, het 

 geheu2;en de voorwaarde van het toeei2;enin2;s - vermoccen , de 

 rede is de voorwaarde van de kennis der betrekkingen tusschen 

 het reeds gekende. Het is de keten, die den inhoud onzer 

 kennis met elkander verbindt en er den vorm aan geeft. 



Maar de geheele omvang onzer kennis neemt in eene verba- 

 zende verhouding toe, naar mate wij door de rede meer betrek- 

 kingen tusschen de óp zich zelve staande feiten leeren kennen , 

 zoodat met de voorto-aande outwikkelins; van den vorm dier 

 kennis, zoo als ze als ruwe bouwstof, onverwerkt, door 

 waarneming en geschiedenis wordt aangeboden, te gelijk de iu- 

 houd zelf toeneemt. Immers elke betrekking, die ons de rede 

 leert, tusschen twee termen van de reeks der feiten en waar- 

 nemingen, is een nieuw feit van hoogere orde dan de waarne- 

 ming zelve, en het mogelijke aantal dier betrekkingen klimt in 

 eene veel grootere progressie dan de som der reeks, door enkele 

 vermeerdering harer eigene termen. Tusscheji twee zaken is 

 slechts eene betrekking mogelijk; tusschen drie zaken reeds drie; 

 tusschen vier klimt het getal tot zes; tusschen vijf kan men 

 al tien verschillende betrekkingen aanwijzen, en zoo klimt dit 

 in eene progressie, die alle begrip te boven gaat. Tusschen 

 honderd verschillende zaken, eenvoudig twee aan twee met el- 

 kander vergeleken, is het getal mogelijke betrekkingen reeds 

 4950 (1). 



De sporen van het werkelijk bestaan van een verband, zoo- 

 lang verwaarloosd, ja veeltijds miskend, tusschen de verschil- 

 lende onderdeelen onzer kennis, tusschen de grondtermen der 



r,i i'it — i) 



(1). liet getal koiiiLinaticn 2 aan 2 van ?!i zakenis ; ki)nil'incci-t men 



]. 2. 

 nu 3 aan 3, 4 aan 4 enz. (m—i) aan (m — i) diui zal ic.lcr wiskundige tersloml 

 ecu begrip knj'-jcn van onze Ijcdocling. 



