— 407 — 



diend als hulpmiddelen, om ons den aard en werkings-\vijze dier 

 krachten te Iceren kennen; het zijn de vcranderh'jke Avortels 

 der funktie, waarvan grootte en rigting der krachten de uit- 

 komsten zijn. De wiskunde, dat is de rede, leert ons dan 

 verder, of uit die als uitkomsten verkregene grootte en rigting 

 der krachten, drukking of beweging zal voort vloeij en, en ont- 

 wikkelt voor ons de betrekkelijke hoegrootheid van dien druk 

 of de snelheid dier beweging. 



Onze bekrompene voorstelling alleen is de oorzaak, dat wij 

 ook dan weder stilstaan , en ons aan een bijzonder geval te zeer 

 vastklemmen om daaruit eene, voor dat geval alleen passende 

 delinitie af te leiden. Onzer zucht tot generalisatie bot vierende 

 willen wij wel die definitie verder uitbreiden , maar denken daar- 

 bij slechts aan die weinige, voor onze bekrompene organen waar- 

 neembare eigenschappen, of voor ons begrip toeeigeid)are ui- 

 tingen (// faces" zegt nEMSTEiiHUis) der stof. De drukking wil- 

 len wij voelen, de beweging willen wij zien, met onze zintui- 

 gen. Ontsnapt een en ander aan de waarneming, zoo besluiten 

 wij valschelijk tot het niet bestaan van krachten. 



Maar hij, die zich ook dan weder van die eenzijdige en be- 

 krompene beschouwingswijze kan losrukken, en reeds heeft lee- 

 ren inzien, dat de voor onze zintui'^en waarneembare ei«-en- 

 schappen en voor ons begrip toeeigenbare uitingswij zen der stof, 

 die stof zelve nog niet zijn, die zich wel wacht eene zoo scherp 

 geteekende definitie van de stof te geven, als waaraan wi] tot 

 nu toe gewoon zijn geworden, zal ook weldra er toe geraken 

 om te erkennen, dat in die stof nog iets anders aauAvezig is, 

 als wij door onze vijf beperkte waarnemingsorganen kunnen 

 leeren kennen. Hij zal die dusgenoemde stof aan kracliten zien 

 gehoorzamen, die hij tot geene der reeds bekende wetten kan 

 terugbrengen. Hij zal, oogenschijnlijk geheimzinnige, werkingen 

 en uitkomsten zien, zonder bekende of waarneembare oorzaak, 

 die eerst dan zich uiten voor het waarnemings-verraogen van 

 den meusch, wanneer de zintuio-en of middelen van waarnemiu"^ 



o o 



de uitingsvormen kunnen opvangen. 



AVie kan bepalen welke gewaarwordingen de stof ons zo» 



