1. CYCADACEAE. 



Cycas circinalis, L. 



Volksnamen. Mal: Pakoe hadjL Patoekoe (Menado), Sajoer 

 klapa — {N[o\.) — Soeuó: Pakoe badak, P. hadji — j^v: Pa- 

 kis hadji — Mak: Papa — Boeg: Papa — Banda en Z. & O. 

 Eil: Pakis radja. 

 Den Olus calappoides beschrijft Rumphius (1 — 86) als 

 een boom, tot 12 voet hoog, doch een geweldig langzaam groeier, 

 zoowel degenen die uit zaad zijn voortgeteeld, als die als uitge- 

 graven stronken zijn geplant. 



De vrij dikke stam heeft een kruidachtig, week, wit en slijmig stam. 

 merg. De schors en het weeke hout, met pinang gekauwd, wordt 

 gesmeerd op de gezwollen leden dergenen, die aan waterzucht 

 lijden (Rumph.). 



Het merg van deze en andere soorten bevat zetmeel, dat echter zetmeei. 

 voor zoover bekend in Ned.-Indië niet wordt gewonnen, wel daaren- 

 tegen in Eng-lndië, Ceylon en Japan. Uit een uit „Capital" over- 

 gedrukt opstel in de Tropical Agriculturist van Juni 1906 bl. 385 

 blijkt, dat de plant op ongeveer 7-jarigen leeftijd „rijp" is, dan 

 wordt geveld en ontdaan van haar kroon, waarop de mergcylinder 

 wordt blootgelegd. Het merg wordt in schijfjes gesneden, gedroogd, 

 gestampt en het zetmeel daaruit langs biologischen weg bereid 

 door weeken in water tot de sago zich op den bodem en aan 

 de kanten van het vat heeft afgezet Op geheel overeenkom- 

 stige wijze wordt het zetmeel uit de zaden gewonnen. De op- 

 brengst aan droge sago is echter zeer gering: de stam van een 

 boom van middelmatige afmetingen, 4 voet lang en 2 voet om- 

 trek, geeft 5 Ibs zetmeel, terwijl uit de hoeveelheid vruchten, die 

 een plant per jaar oplevert, een gelijke hoeveelheid gewonnen 

 zou kunnen worden. Het is er derhalve ver van daan, dat de 

 Cycas-soorten van praktische beteekenis zouden zijn of kunnen 

 worden als leveranciers van zetmeel. Men nam daarmede proeven 

 op Trinidad (Trinidad Bulletin of niiscellaneous Information, Juli 

 1908 bl. 85), doch kwam ook daar tot de conclusie dat C. circi- 

 nalis, L is een langzame groeier en daarom waardeloos voor zet- 

 meel-productie. 



De jonge bladeren, omtrent een voet lang en samengerold op Bladeren, 

 dezelfde wijze als men dat ziet hij varens, zijn zeer malsch en 

 kunnen worden gegeten als asperges. Ook de pas ontplooide 

 bladeren worden gekookt als groente genuttigd (Rumph.). De 

 vergelijking met asperges wordt ook gemaakt door Teysman in 

 het Natuurkundig Tijdschr. v. N. 1. dl. 14—1857 — bl. 350, 

 waar hij mededeelt, dat hij dezen cycas te Siboga en elders veel 

 aantrof aan het strand, en dat de jonge pas ontwikkelde bladeren 

 door de inlanders als lekkernij werden gegeten. Zij zijn zeer 



