Ö 6. PINACEAE. 



een weinig duurzaam, warrig, broos 'hout bezitten, alleen geschikt 

 voor kisten en om te branden . 

 H-irs. Uit de stammen, vervolgt Rumphius, vloeit een heldere hars, eerst 



week en kleverig, maar in weinige dagen steenhard wordend, 

 kleurloos en doorschijnend als kristal, inzonderheid hetgeen aan de 

 boomen opdroogt, alwaar men haar ziet hangen als ijskegels, doch 

 hetgeen van de boomen afdruipt op den grond, is zwartachtigen 

 verontreinigd. De voornoemde ijskegels zijn somtijds een hand 

 breed en een voet lang, gestreept en als uit vele strengen teza- 

 mengezet, fraai om aan te zien. En opdat deze boomen de hars 

 rijkelijker zouden uitgeven, wordt van onderen in de schors gekapt. 

 üe versche, weeke hars riekt naar pijn-hars; hard geworden is 

 zij reukeloos. Op kolen gelegd of gebrand heeft ze een gemengden 

 reuk van pijnhars en mastik; zij vat gemakkelijk vlam en brandt 

 door, knettert niet of weinig, doch geeft veel zuur riekende rook af. 

 o^br'saSm. De wijze, waarop de hars thans op Obi en Batjan wordt gewon- 

 nen, is uitvoerig beschreven door Ham in de reeds aangehaalde 

 in Tectona gepubliceerde nota. Hij stelt voorop, dat de harskanalen 

 loopen volgens de lengteas en alleen voorkomen in de schors. 

 Wanneer men aan den levenden boom de schors tot op het hout 

 wegkapt, ziet men op de wondvlakte onmiddellijk de hars in tal- 

 rijke halfvloeibare druppeltjes uit de doorgesneden kanalen te 

 voorschijn komen; doordat de hars aan de lucht verhardt, raken 

 de door inkapping geopende kanalen na eenigen tijd verstopt, zoo- 

 dat de uitvloeiing ophoudt. De winningswijze op Obi, door Ham 

 als doelmatig en rationeel aangeduid, beschrijft hij nu als volgt. 

 Aan het benedeneinde wordt de stam over de helft van zijn omtrek 

 en over een hoogte van 15 a 20cA'\. van zijn schors ontdaan. Bij 

 dunne boomen (betrekkelijk dun dan) neemt men, langs den om- 

 trek gemeten, een helft weg; bij boomen van 1 — 2 M. omtrek 

 verwijdert men twee vierde deelen, bij nog zwaardere boomen drie 

 zesde deelen of vier achtste deelen, zoodat in elk geval de ont- 

 bloote en niet ontbloote deelen met elkaar afwisselen De hars be- 

 gint dadelijk aan de bovenzijde van de wond uit den bast te vloeien, 

 loopt langs den stam omlaag en verhardt vrij spoedig. Van tijd 

 tot tijd (volgens verschillende opgaven om de 1,2 of 3 maanden) 

 wordt aan de bovenzijde een strook schors van 2— 3cM. hoogte 

 weggenomen, waarop de hars opnieuw begint te vloeien. Gewoon- 

 lijk wordt de afgezette massa twee maal per jaar (volgens de 

 opgaaf van anderen vier maal per jaar) afgenomen. De bovenkant 

 der wondvlakte komt tenslotte zoo hoog, dat men een kleine ladder 

 moet gebruiken om er bij te kunnen komen. Naar Ham's schatting 

 kan de exploitatie op deze wijze ruim 20 jaren worden voortgezet, 

 doch boomen, die zoolang in exploitatie waren geweest, werden 

 door hem niet aangetroffen. De uitgevloeide hars loopt in dikke, 

 halfvloeibare, traanvormige stralen naar beneden en voortdurend 

 dalen nieuwe stralen omlaag langs de oudere, reeds verharde. Het 

 voorkomen van een geharst wordenden boom wordt dan ook zeer 

 juist vergeleken met een sterk afloopende kaars. 



Wanneer de hars uit den boom vloeit, is zij kleurloos en soms 

 doorschijnend, soms min of meer melkachtig troebel. Spoedig echter 

 wordt zij geheel helder en sommige jonge en nog eenigszins buig- 



