AGATHIS. 7 



zame stukken zijn zelfs doorzichtig ais glazen staven. Naarmate 

 de hars verhardt en ouder wordt, w^ordt zij bleekgeel en daarna 

 langzamerhand donkerder tot bruingeel en verliest dikwijls haar 

 doorzichtigheid; de verkleuring is toe te schrijven aan den invloed 

 van het licht. De hars bevat steeds kleine luchtbellen; zij is ta- 

 melijk zuiver, tenminste dal deel, dat op den stam is verhard; die 

 welke op den grond is gevloeid en daar hard is geworden, is 

 daarentegen vemengd met fijne wortels, bladeren, aarde, bastsplin- 

 ters enz. Lang aan weer en wind blootgesteld, verweert de op- 

 pervlakte en wordt dofgrauw. 



De aan Ham verstrekte opbrengstcijfers loopen sterk uiteen; een 

 boom van 4 a 6 M. stam-omtrek zal echter volgens hem zeker 

 wel 2 a 4 picols hars per jaar kunnen opleveren en als gemid- 

 delde per boom en per jaar meent hij 1 a l'/2 picol te mogen 

 stellen. 



De bewerking, die het product moet ondergaan, om op de wes- 

 tersche markt te kunnen worden gebracht, bestaat in het afbik- 

 ken der aan de buitenzijde verweerde en verontreinigde stukken, 

 het verdeelen der stukken van ongelijke kleur en daarna het sor- 

 teeren in verschillende kwaliteiten. Het doel van deze bewerking 

 is de harsmassa te scheiden in een reeks van volkomen gelijk- 

 soortige harsen, vrij van verontreinigingen. De op deze wijze 

 bewerkte hars komt in den handel als half harde en zachte copal. 



Behalve deze hars, die onder onze oogen uit den stam treedt. Gegraven copai. 

 treft men onder en bij de wortels een kostbaarder hars aan, 

 '/2 — 1 M. en zelfs meer onder den grond. Het komt wel voor dat 

 de boomen, welke die hars hebben geleverd, reeds lang zijn ver- 

 dwenen, doch dikwijls vangt de hars-exploitatie aan met het op- 

 sporen van de ondergrondsche hars en wordt door de bevolking 

 eerst overgegaan tot het harsen der boomen, als de ondergrond- 

 sche voorraad schaars begint te worden. Daarentegen zijn er andere 

 streken, waar het zoeken naar die ondergrondsche hars als een 

 te onzeker en wisselvallig bedrijf geheel wordt nagelaten. Men treft 

 klompen aan van 1 picol en meer. Hoe die hars daar is ontstaan, 

 is een nog niet opgeloste vraag. Ham houdt het voor zeker, dat 

 zij tijdens het leven van den boom wordt gevormd, doch niet 

 kan zijn het product dat van den stam of de takken is afgevallen. 

 Men treft somtijds platen aan van enkele millimeters tot een paar 

 centimeters dikte; het ontstaan daarvan vindt een aannemelijke 

 verklaring in het scheuren en splijten van den vrij zwaren berg- 

 klei, waarop de boomen groeien: die spleten en scheuren zullen 

 worden gevuld door de uit de gewonde wortels gevloeide hars. 



Deze ondergrondsche hars wordt opgespoord door lange dunne 

 ijzeren staven in den grond te steken; uit den ondervonden weer- 

 stand en den klank van den stoot blijkt den zoekers dan of er 

 hars aanwezig is. 



De natuurlijke oppervlakte der opgegraven stukken is in den 

 regel dof krijtachtig grauw, doch deze laag is dun. Vaak echter 

 zijn de stukken met een dikkere korst van aardachtige bestand- 

 deelen bedekt. De afgebikte oppervlakte vertoont in den regel 

 talrijke kleinere en groote (gewoonlijk tot 5 m.M. middellijn heb- 

 bende) blaasvormige holten. De wand van deze holten heeft 



