8 6. PINACEAE. 



glasglans, de tusschenliggende geschraapte massa een doffen 

 vetglans. De breuk is sclielpachtig, vertoont de genoemde holten 

 niet en bezit glasglans. De kleur is zelfs bij stukken van geringe 

 grootte in den regel zeer ongelijkmatig; vele stukken hebben een 

 gemarmerd voorkomen. 



Deze hars komt in den handel als harde copal. 



Sumatra. Het winueu van copal is overal bijkans hetzelfde. In Palembang 

 v^'ordt daarvan nog slechts zeer kort werk gemaakt. Een uit 

 Mei 1905 dateerende niet gepubliceerde nota van den toenmaligen 

 verificatuur der in- en Uitvoerrechten, H. D. Visker, vermeldde, 

 dat damar daging wordt verkregen door insnijdingen te maken 

 in den boom en damaf batoe in den grond wordt gevonden. 

 De eerste is witachtig, glimmend op de breuk en niet door- 

 zichtig; men verdeelt ze in zacht en halfzacht. Damar batoe is 

 geel, zwart of bruin met een geelachtige korst, doch op de breuk 

 glimmend. Copal was toen nog geen geregeld uitvoerartikel 

 van Palembang, doch men trof het een enkele maal aan gemengd 

 onder damar, maar niet in beduidende hoeveelheid. 



Opmerking verdient, dat de damar batoe van Zuid Sumatra, 

 voorzoover ik monsters daarvan in handen heb gehad, van 

 hoogst inferieure kwaliteit is, bijna geheel bestaande uit een 

 verweerde korst, die met de handen is fijn te wrijven en waarin 

 nauwelijks een kern van goede hars is terug te vinden. 



Banka. Van Bauka heeft thans een vrij beduidende export van copal 



plaats. In 1895 was dat nog niet het geval en schreef Berkhout 

 (Tijdschr. v. N & L. in ^N. I. dl. 50 LI. 34), dat de Agathis 

 alba in massa alleen wordt aangetroffen op het in het district 

 Soengei Slan gelegen Permissan-gebergte. Noch van het hout, 

 noch van de hars werd toen door de inlanders gebruik gemaakt. 



Borneo. Uit dc Wcsteraf dceling van Borneo staat een nota ten dienste 



van April 1905 van den toenmaligen controleur Van Dinter van 

 Landak. Uit die nota blijkt, dat de voornaamste vindplaatsen 

 in Landak zijn het gebergte in het noordelijk deel der afdeeling 

 en de bergtoppen op de grenzen van Sambas en Sanggau. De 

 pohon damar daging, in de bovenstreken ook soeloeng genoemd, 

 groeit ook daar in groote complexen bijeen: de üoenoeng Min- 

 djoek bijv. is er geheel mede bedekt. De boomen ondergaan 

 daar geen geregelde bewerking; de hars vloeit van zelf uit den 

 stam, vooral bij de knoesten. Het inzamelen heeft plaats als 

 volgt: geschiedt het voor de eerste maal, dan wordt aangevangen 

 met den grond aan den voet van den boom om te woelen, ten- 

 einde de daarin aanwezige hars machtig de worden. Eerst daarna 

 wordt die van den boom zelf gewonnen. Het beklimmen ver- 

 eischt veel handigheid, waaraan het evenwel den Dajak niet 

 ontbreekt. Op regelmatige afstanden worden wigvormige stukken 

 hard hout in den stam geslagen, die tezamen de ladder vormen, 

 waarlangs de boom wordt beklommen. Bij elke wig onge- 

 veer een meter hooger komende, wordt telkens de hars met een 

 parang afgestooten. Is de boom geheel van zijn hars ontdaan, 

 dan wordt het gevallene bijeengezameld. Een volwassen boom 

 kan door een man in 2 a 3 dagen worden afgewerkt en levert 

 ongeveer '/j picol. Men laat nu den boom drie of vier maanden 



