AGATHIS. 11 



Op Banggaai onderscheidt men copal in damar boewa of da- 

 mar toewa, die uit den grond kan worden gedolven, doch meest 

 bestaat uit de gemakkelijker verkrijgbare oude stukken uit scheuren 

 in den bast, van de takken en den top, die ten slotte loslaten 

 en op den grond vallen, en damar loba, een naam, dien wij reeds 

 te Makassar ontmoetten. Laatstgenoemde soort wordt verkregen 

 door harsen van den levenden boom. Dit geschiedt, geschied- 

 de althans nog in 1905, op ruwe wijze; fnuikend voorde boomen 

 is vooral het kerven in den stam en het afschrapen van de kleine 

 stukjes, nadat de damar loba is afgenomen. De daardoor ver- 

 kregen inferieure waar kwam vroeger in den handel als damat 

 boerere, doch is daaruit thans zoo goed als verdwenen. Er is 

 trouwens ook in ander opzicht verbetering merkbaar; boomen, 

 die vroeger te groot werden geacht om te beklimmen, werden 

 eenvoudig geveld. 



Zeer veel copal bevat ook Ceram; het grootste gedeelte van 

 het binnenland van West-Ceram, het schiereiland Hoeamoeal 

 inbegrepen, is bedekt met copal-bosschen. Ook Boeroe, Halma- 

 heira en Nieuw Guinea (bijv. de eilanden der Radja ampat, de 

 Maccluergolf enz.) bezitten in dit product nog groote rijkdom- 

 men. Wel het meest bekend zijn de Europeesche exploitatie's 

 op Batjan en Obi, waarop de nota van den Heer Ham slaat. 



Daarbij moet nog een oogenblik worden stilgestaan ter ver- 

 melding van de namen op deze eilanden. De getapte copal 

 wordt daar aangeduid als damar poetih of damar radja, de ge- 

 graven copal ais damar masihoe. De eerste naam slaat waar- 

 schijnlijk op de kleur van den stam en men wachte zich wel 

 de damar poetih van Agathis alba te verwarren met de damar 

 poetih uit het Westen van den archipel, afkomstig van Diptero- 

 carpaseae. Hoe deze copal-soort aan den naam damar radja 

 komt blijkt bij Rumphius. Deze zegt, dat de damar radja, bij 

 de Ternatanen Salo kolano geheeten, dezelfde is als de Am- 

 bonsche damar poetih, doch alleen de grootste en klaarste stuk- 

 ken, die boven aan den stam hangen en niet verontreinigd zijn. 

 Deze worden alleen door de Moluksche koningen gebruikt, 

 waarom men ze damar radja noemt; de gemeene man mocht 

 ze niet branden. Den naam damar batoe verklaart Rumphius 

 uit de bijzondere hardheid, vergeleken met andere harsen. Vol- 

 gens anderen ziet die naam op het voorkomen der stukken. 



De naam „damar" heeft aanleiding gegeven tot veel verwar- oamar-copai. 

 ring; de inlanders noemen damar iedere brandbare hars en strek- 

 ken soms die benaming uit tot alles, wat dienen kan om fak- 

 kels te maken, bijv. oliehoudende zaden, die, fijngestampt en 

 met kapok of andere vezelachtige zelfstandigheid gekneed, op een 

 spietje gestreken, gebrand worden; ook fakkels zelf heeten soms 

 „damar". Copal is een woord, dat de inlander niet kent; vol- 

 gens zijn opvatting is de door hem aan den Europeeschen 

 handelaar geleverde Agathis-hars damar. Copal was oorspron- 

 kelijk een 'collectieve naam in West-Indië, zooals damar dat is 

 in het oosten. Beide namen hebben echter hun oorspronkelijke 

 beteekenis verloren, wat nog eens duidelijk in het licht is gesteld 

 door Greshoff in Nuttige Indische Planten (bl. 239). Uit een 



