12 6. PINACEAE. 



theoretisch oogpunt beschouwd, zou de echte damarhars uitsluitend 

 moeten worden geleverd door de echte damarboomen, d.z. 

 de soorten van het geslacht Dammara (= Agathis), terwijl copal 

 is uitgevloeid — grootendeels in lang vervlogen tijden — uit eenige 

 Afrikaansche en Amerikaansche boomsoorten uit de familie der 

 Leguminosae, en wel speciaal de Caesalpiniaceae. De praktijk echter 

 bekommert zich om de botanische herkomst niet. Is ergens in een 

 streek een nieuwe hars te verkrijgen, die verkoopbaar is, dan wordt 

 deze in den handel gebracht onder den naam van het product, 

 waarmee het nieuwe artikel de grootste overeenkomst heeft. Of 

 men deze copal noemt, hangt af van de nuttige eigenschappen, 

 de mate van hardheid en oplosbaarheid en nu is het wel eigen- 

 aardig, dat de hars van een Dammara-soort, de hier behandelde, 

 onder de copal-soorten is gerangschikt. Een handelsman zeide 

 Greshoff eens: wat kleeft is damar, en wat niet kleeft is copal. 

 Waar wij hier te doen hebben met één coniferenhars, de copal 

 van Agathis alba, tegenover vele Dipterocarpaceeën-harsen, 

 de damar's van den Europeeschen handel, gaat dit onder- 

 scheid vrij goed op, mits de harsen versch zijn. Onder de 

 copalsoorten brengt men dus die harsen, die gekenmerkt zijn 

 door groote hardheid en hoog smeltpunt, tevens zeer resistent 

 tegenover verschillende harsoplosmiddelen. Hoe ouder de 

 copal is, in hoe sterker mate zij deze eigenschappen bezit. Damar 

 is weeker dan copal, doch harder dan colophonium, gemakke- 

 lijker oplosbaar, doch altijd een kleveriger vernis opleverend dan 

 copal. De in den Europeeschen handel als damar ') bekende hars, 

 zooals Batavia-, Sumatra- en Pontianak-damar zijn, als gezegd, 

 Dipterocarpaceeën-harsen, Dan bestaat er — en dit kan wel reeds 

 hier een plaats vinden — nog een derde, voor ons minder belan- 

 rijke, groep van harsen, afkomstig uit de familie der Burseraceae, 

 die de zachtere, meer aromatische harsen omvat, verwant aan de 

 Elemi van den handel. Tenslotte vindt men nog harsen, verspreid 

 in andere familie's. 



De copal van Agathis alba, Foxw., is in den handel het best 

 bekend als Manila-copal. Het door Dr. De Jong voor verschillende 

 monsters bepaalde smeltpunt varieerde voor gegraven copal 

 tusschen 102 en 108"^ C. behalve voor zachte, bruine stukken van 

 Obi, waarvoor 98^ C werd gevonden. Het smeltpunt van een 

 aantal getapte monsters bewoog zich tusschen 94° voor zachte 

 copal van Obi en 101 a 103° voor Ie kwaliteit van daar; beide 

 categorieën bezitten een hoog verzeepingsgetal; Dr. De Jong vond 



') hl den handel spreekt men nog altijd altijd van ^^o/zz-copal en gom- 

 damar. Harsen en gommen hebben gemeen, dat het uitscheidings- 

 producten zijn, doch verschillen zoowel theoretisch als practisch zoozeer, 

 dat zij niet onder één vlag kunnen varen. Harsen ondergaan in water geen 

 verandering — gommen lossen daarin op, of nemen het water op en vormen 

 dan een gelei-achtige massa, hi alcohol en terpentijnolie ondergaan daar- 

 entegen gommen geen verandering, terwijl harsen daarin geheel of gedeeltelijk 

 oplossen. Bij verbranden geeft een hars veel rook af en verspreidt daarbij 

 een min of meer aromatischen geur, terwijl een gom alleen verkoolt en 

 stinkt naar brandende suiker. 



De toepassingen van beide artikelen loopen dan ook in zeer verschillende 

 richtingen. 



