PANDANUS. 



27 



Bladeren. 



Kieinplanten. 



met zekerheid, de laatste met twijfel gebracht tot Pandanus du- 

 bius, Spreng. 



De Strandvorm komt volgens Rumphius voor in het grazige strandvor 

 laagland, alsmede op groote klippen, waar maar een weinig aarde 

 en gras is te vinden. Volgens Warburg's monographie is Pan- 

 danus dubius. Spreng een 10—20 M. hoogeboom. Van de door 

 Rumphius beschreven soort heet het evenwel, dat de stam slechts 

 4 of 5 voet hoog is en zoodanig met armdikke steunwortels 

 bezet, dat men den oorspronkelijken stam daaruit niet meer 

 onderkennen kan. De lange vezels uit die wortels gebruikt men Bast. 

 voor allerlei bindwerk, alsook voor het bevlechten van stoelen 

 en slaapplaatsen instede van gespleten rotan. De bladeren zijn 

 broos en worden voor het bakken van bagéa en voor matten, 

 waarvoor de andere daoen bagéa dient, niet gebruikt dan bij ge- 

 brek aan beter. 



De kiemplanten zijn eetbaar. 



De Folium baggea verum, daarentegen, waarvoorRumphiusde vol- tandvomi 

 gende namen opgeeft: Mal. Mol: Daoen bagai — Alf. Amb: Haoen wasi, 

 Ima — Banda: Wakoen ranoe, wordt door hem beschreven als een 

 soort die, met rust gelaten, wel zoo groot wordt als een klapperboom. 

 Zij komt voor in het gebergte in het lage bosch; de in de valleien 

 groeiende en in tuinen geplante blijven laag. Gewoonlijk is de stam 

 14 a 16 voet hoog, zoo dik als een dijbeen, van boven dikker dan 

 beneden. De bladeren zijn 10 a 12 voet en meer lang en uitgerekt Bladeren, 

 vi^el een span breed. Die bladeren worden gebruikt voor het bakken 

 van kenaribroüd (bagea), omdat zij breed en stijf zijn. Het deeg 

 wordt daarin gerold tot den vorm van lange stokken, dan met 

 houten pennetjes vastgestoken en in het vuur geroosterd tot de 

 bladeren zwartachtig en half verbrand zijn. Ook worden de bla- 

 deren gebruikt voor breede en grove matten, die echter niet duur- 

 zaam zijn. Op Celebes gebruikt men ze voor het binnenwerk van 

 hoeden (Rumph.). 



Of inderdaad beide soorten botanisch gelijk zijn en of de naam 

 Pandanus dubius. Spreng daarop werkelijk past, zal later moeten 

 blijken. Evenals Pandanus tectorius, Sol is klaarblijkelijk ook Pan- 

 danus dubius een samenvoeging van in den grond der zaak nog 

 onvoldoend bekende pandanus-soorten. 



Door Martelli wordt daartoe ook gerekend de Pandanus lati- 

 folius van Rumphius (lV-146), door dezen aangeduid als Pan- 

 dan bêbaoe{N[a\. Mol.) en Keker mon/ (Alf. Amb.). R. zegt, dat die 

 soort alleen in gecultiveerden staat van Java en de Molukken be- 

 kend is. Men plant haar voort door middel van de vele jonge 

 spruiten, die tusschen de steunwortels ontstaan. Zij heeft een 8-9 

 voet hoogen stam, zoo dik, zegt R., als een pinangboom, en 

 bladeren 6 voet lang en ruim een hand breed, dik, glad en stijf, voor Bladeren. 

 een groot deel ongestekeld. Als men ze snijdt of wrijft, ontwikkelt 

 zich een sterke geur als versche rijst en daarom gebruiken de in- 

 landers ze, fijn gesneden, om onder de rijst te koken, of om ge- 

 kookte, nog warme rijst, af te dekken. Ook dienen zij voor het 

 bereiden van welriekende olie en worden de jonge bladeren, in 

 reepen gesneden, in het haar gestoken. Hasskarl (Het Nut 731) be- 

 schrijft dit welbekende gebruik iets uitvoeriger. Hij zegt, dat de 



Welriekende 

 pandan. 



