Bloemkolf. 



28 9. PANDANACEAE. 



bladeren, fijn gesneden en eenigszins verflenst zijnde, een sterken, 

 weiriekenden geur verspreiden en, met geurige bloemen vermengd, 

 tusschen de kleeren worden gelegd. Dit mengsel is de nooit op 

 de pasars ontbrekende kembang ramping. 



De geur van de pandan wongi of pandan rampé, onder welke 

 namen de voor dit doel gebruikte pandan op Java bekend is, is 

 niet toe te schrijven aan een aetherisclie olie. In Jaarboek voor 

 L., N. & H. 1911 bl. 48, deelt De Jong mede, dat 70 KG. blad 

 bij distillatie geen olie gaf, doch dat de gecondenseerde dampen 

 sterk riekten en neutraal reageerden. Af/nyVz/r rö/zzpe', klaarblijkelijk 

 rampé, afgetrokken op klapperolie, wordt volgens Van der Burg 

 (Geneesheer 111-657) gebezigd als inwrijving bij rheuniatische aan- 

 doeningen. Mevr. Kloppenburg bericht, dat rampé, met het water 

 overgoten en daarna bekoeld, inwendig en uitwendig (als was- 

 sching) wordt gebruikt als kalmeerend middel bij onrustige zieken. 



Deze pandan staat vele jaren, eer zij bloemen voortbrengt en de 

 bloemkolf geldt voor eetbaar. Sommige echter bloeien nooit om- 

 dat men haar te dikwijls van haar jonge bladeren berooft (Rumph). 



Het moet intusschen nog worden bewezen, dat de Pandanus la- 

 tifolius van Rumphius gelijk is aan de door Hasskarl zonderee- 

 nigen twijfel met zijn Pandanus latifolius bedoelden vorm en deze 

 beide weer aan Pandanus dubius. Spreng. Met Martelli's Enumera- 

 zione is dat niet waarschijnlijk te maken, daar Martelli zich omtrent 

 Pandanus latifolius, Hassk. niet uitlaat. Dat de geurige pandans van 

 Rumphius en Hasskarl identiek zijn, komt mij wel zeer waarschijn- 

 vornien. ijjk voor, daar ook van de pandan wangi vormen bestaan, die 

 bij oppervlakkige beschouwing weinig op elkaar lijken. De pan- 

 dan wangi, die in West-Java zeer algemeen wordt aangeplant, beant- 

 woordt aan Rumphius' beschrijving niet. Het is een zeer lage soort 

 met smalle, dunne, korte, doch inderdaad alleen aan den top, van 

 zeer kleine stekels voorziene bladeren. Bloemen of vruchten brengt 

 zij, naar men zegt, nooit voort. De mogelijkheid is niet buiten- 

 gesloten, dat dit de vorm is, bedoeld met Pandanus amarylli- 

 folius Roxb., een soort die volgens Warburg in 1798 in den 

 Botanischen tuin te Calcutta is ingevoerd, van Ambon. Pandanus 

 amaryllifolius, Roxb is volgens Martelli=P. dubius. Spreng. 



Op Batavia heb ik verder vrij algemeen gecultiveerd aange- 

 troffen een anderen vorm van pandan wangi, waarop Rumphius' be- 

 schrijving beter past. Planten met bladeren van 7'/2 cM. breedte 

 zijn niet zeldzaam en ook een reusachtig 3'/2a4M. hoog exem- 

 plaar met bladeren tot 10 cM. breed, trof ik aan. De bladeren 

 daarvan waren zeer ijl en op onregelmatige afstanden voorzien 

 van heel kleine stekels; de bladeren der jonge uitspruitsels kwa- 

 men echter in ieder opzicht overeen met de van de pasars wel- 

 bekende pandan wangi. De bladeren van dezen grooteren vorm 

 worden verkocht en gebruikt, als van den meer algemeenen klei- 

 nen, doch zijn minder in tel, omdat zij zich wegens hun grofheid 

 niet gemakkelijk laten kerven. Ook wordt gezegd, dat zij minder 

 geurig zijn. Bijgevolg wordt deze groote pandan wangi meer als 

 sieraad beschouwd en niet zoo herhaaldelijk van zijn bladeren 

 beroofd. Bloeien doet ook deze op Batavia uiterst zelden, zoo ooit. 



Dat de kleine vorm, waarvan steeds weer de jonge bladeren 



