PANDANUS. 29 



worden afgesneden, een verarmde vorm of cultuurvariëteit is van 

 den grooten, lijkt mij in verBand met het bovenstaande niet on- 

 waarschijnlijk ; ik zag trouwens exemplaren in allerlei grootte en 

 men verklaarde mij dat onder gunstige omstandigheden de kleine 

 vorm in den grooten overgaat. 



In het Museum. 



Mus. No. 1587 Daoeii pandan wangi — Batavia. 



Pandanus labyrinthicus, Kiirz. 



Volksnamen. Mal. S. W. K. : Pandan (Toenjang) rasoiin — 



Bat. Atoenoe. 

 Heester met l'/2— 2 M. lange, 2'/2 cM. breede bladeren, 

 voorkomende op Sumatra's Westkust, waarvan de stammetjes 

 en steunwortels een waar doolhof vormen. Jasper & Pirngadie 

 (Vlechtwerk bl 24) vermelden van Groot Mandailing en Batang 

 Natal (Res. Tapanoeli) ten Pandan antoenoe,hoogs{waai:sch\]nU]k 

 de hier bedoelde, en beschrijven de wijze van toebereiden van 

 vlechtmateriaal daaruit, die niet op belangrijke punten afwijkt materiaal. 

 van de bewerking van pandanvezels elders. 



Vlecht- 



Pandanus Lais, Kurz. 

 Volksnamen. Mal. Banka: Lais. 

 Volgens Koorders' Excursionsflora een tot 15 M. hooge boom 

 met 3 — 4'/2 M. lange, 10 cM. breede bladeren, met zekerheid 

 alleen bekend van Banka. Jasper & Pirngadie (Vlechtwerk 27) 

 beschrijven den lais van Banka, daar ook dji/oetoe of djêloetêk 

 genoemd, als een pandan, overeenkomende met den mèngkoe- 

 wang (P. atrocarpus, Griff), doch niet zoo hoog als deze. Het 

 versche blad van den lais is donkerder van kleur, korter, smaller Bladeren, 

 en grover van vezel. Het bereide vlechtmateriaal is vuilgroen- 

 achtig, niet zoo soepel als mëngkoewang en knapt bij het be- 

 werken wel eens af. De daarvan vervaardigde voorwerpen zijn 

 echter veel duurzamer dan die van mëngkoewang en dienten- 

 gevolge prefereeren de Chineezen op Banka die boven de van 

 mëngkoewang gemaakte. 



Pandanus palycephalus, Lam. 



Volksnamen. Mal. Mol: Pandan ketjil — Mak: Denro, 



Panrang — A\i. Amb: Berel, Keker (of Kekel) leynoelocn, 



K. maan. 

 De Pandanus h u m i 1 u s van Rumphius (IV— 143) wordt 

 door dezen beschreven als een in de Molukken zeer algemeene 

 pandan, die een lagen, doch wijd uitgespreiden struik vormt met 

 een of meer 2 a 3 vingers dikke stammen, die op den grond of 

 op andere ruigte rusten. Hij groeit op het strand, in het bijzon- 

 der waar dat vlak en zandig is en van daaruit landwaarts in 

 langs de oevers der rivieren. Elders dan in het oostelijk deel 

 van den archipel schijnt hij niet voor te komen (volgens Martelli 

 óók op Sumatra). 



De bladeren zijn ruim 3 voet lang en 2 vingers breed. De 

 jonge bladeren, zoowel in de kruinen als van de bloemscheede. Jonge bladeren. 



