PANDANUS. 31 



wone matten gevlochten, die door hun duurzaamheid uitmunten 

 boven alle andere pandanmatten. Voorts worden er toedoengs 

 ("zonnehoeden) van gemaakt (Rumph.) 



Pandanus tectorius, Sol. 

 is volgens Warburg de meest verbreide pandansoort der wereld, verbreiding, 

 voorkomende in Polynesie, Zuid-Azië, Tropisch Australië, de 

 Maskarenen en Sechellen, in een groote menigte vormen en cul- 

 tuurvarieteiten. Het is met de thans beschikbare middelen nog 

 niet doenlijk om zelfs voor Java de bestaande gegevens behoor- 

 lijk te groepeeren, wat toch noodzakelijk is, daar de botanische 

 soort tectorius. Sol is gevormd door bijeenvoeging van een aantal 

 voorheen als verschillend beschouwde soorten van voor de prak- 

 tijk uiteenloopende waarde. Die uiteen te houden is ook daarom 

 wenschelijk, omdat deze soort te eeniger tijd mogelijk weer zal 

 moeten worden opgebroken. 



Het ligt voor de hand aan te nemen, dat een der grondvormen 

 is de in wilden staat aan de kust groeiende Pandan laoet (Mal, 

 Soend.), P. Pasir (jav .), door Junghuhn beschreven als P, lit- 

 toralis, Jungh. (P. tectorius, Sol. var littoralis Martelli). Oi var. littoraiis. 

 en zoo ja welke der thans P. tectorius. Sol geheeten wilde strand- 

 vormen, zooals Marquartia leucacantha, //flss/t, daarmede 

 identiek zijn, moet ik in het midden laten. Hasskarl geeft voor 

 laatstgenoemde in Het Nut (No. 730) als soendaschen naam op 

 o. m. pandan samak laoet. Koorders' Excursionsflora zegt, dat 

 terwijl de gekweekte Pandanus tectorius. Sol. op Java tot 800 M. 

 boven de zee voorkomt, de p. laoet alleen beneden 150 M. wordt 

 aangetroffen en bijna uitsluitend op het zandige strand en daar 

 vaak gezellig groeiend. Of deze ook gecultiveerd wordt, is mij 

 niet bekend. 



Tot de wilde strandvormen behoort insgelijks de door Miquel 

 met den thans niet meer gangbaren naam van Pandanus odo- Poedak. 

 ratissimus, L ƒ. aangeduiden Pan d an u s verus vanRumphius, 

 door dezen (IV — 139) als de „ware" pandan zeer uitvoerig be- 

 schreven. 



Het is, zegt Rumphius, een strandgewas, bij voorkeur groeiend 

 op klippige hoeken. De stam is 8 a 9 voet hoog, ongeveer een 

 been dik, somtijds met een enkele kruin getooid, soms in 2 of 

 3 takken verdeeld, die terzij uitstaan gelijk de armen van een 

 grooten kandelaar. 



De bladeren zijn 3 a 4 voet lang en twee duim breed, de Bladeren. 

 kanten bezet met scherpe en dichte kleine stekels en eveneens 

 de grootste helft van de onderzijde der bladnerf. Zij zijn in een 

 bos bij elkaar gedrongen, doch, zoo men ze van onderen aan- 

 ziet, blijken zij te staan in schuine rijen, gelijk een wenteltrap, 

 van links naar rechts opgaande. De oudste bladeren worden ge- 

 bruikt om matten daarvan te maken, waartoe men de stekels aan 

 de kanten afschraapt. 



De nog niet geopende bloemkolven worden door de Ternatanen eioemkoiven. 

 gegeten op dezelfde wijze als die van Saccharum edule, Hassk. 

 (lèboe tèlor) en de Bandaneezen gebruiken de bloemscheeden voor 

 het bedekken van wonden, ontstaan door stooten tegen eenig 



