32 9. PANDANACEAE. 



scherp voorwerp. Hel meeste gebruik van deze plant evenwel 

 bestaat in de welriekende manlijke bloeiwijze, of eigenlijk de 

 Bioemscheede. witte bloemsclieede '), die de inlandsche vrouwen gaarne gebruiken 

 voor het parfumeeren der kleeren. Het best is de geur van 

 zoodanige planten, die op klippige plaatsen zijn gegroeid ; minder 

 goed zijn die van de zandige stranden. De beste vindt men op 

 Java. Bali en omliggende eilanden, waar men de bloemen redelijk 

 duur op de markt verkoopt. Men plant ze daar in de hoven door 

 een der kruinen met een stuk van den stam af te snijden en in 

 den grond te zetten. Alsdan blijven zij korter en dragen eerder 

 bloemen dan uit zaad gekweekt. Tot zoover Rumphius, die als 

 inl. naam opgeeft o.m. Pandan nipii (Mal. Mol,). 



Dat de bladeren van den strand-pandan ook op Java voor het 

 vlechten van matten worden gebruikt, blijkt uit Hasskarl's Nut 

 (No. 730), waar een uitvoerige mededeeling daaromtrent voor- 

 komt, terwijl deze auteur verder zegt dat de jonge, nog niet 

 ontwikkelde, bladeren worden gegeten tegen duizeligheid tenge- 

 volge van het inwendig gebruik van njamploeng-oUe (Calophyl- 

 lum Inophyllum, L). 



Een der best kenbare variëteiten van P. tectorius. Sol, is de 



stekeiiooze var 1 3 6 v 1 s, Würb, door Rumphius (IV -147) beschreven onder 



^°'^'"' den naam van Pandanus moschatus als een uitlandsche 



soort, op Ambon van Java ingevoerd. De bladeren daarvan zijn 



5 a 6 voet lang, drie vingers breed en volkomen ongestekeld. 



Bioemscheede. Qe blocmscheeden zijn van onderen voor meer dan de helft wit 



en bezitten een geur, dien de inlanders bij muskus vergelijken. 



Hij wordt geplant om de welriekende bloemen gelijk de vorige, 

 die echter, volgens Rumphius, de voorkeur verdient, omdat de 

 geurigheid veel langer aanhoudt. De gladde vorm geurt 2 of 3 

 dagen wel is waar zeer sterk, doch van den anderen heeft men 

 een maand lang pleizier. Hij wordt voortgeplant door stekken 

 en moet wel 6 jaar staan, voor hij zijn bloemen voortbrengt. De 

 bloeiwijze wordt gebruikt als parfum en voor geurige oliën als 

 de vorige. Als inl. namen geeft Rumphius op: Mal. Mol; Pan- 

 dan kastoeri — op Java; Poedak (door R. verbasterd tot Poetat) — 

 Bali; Pandan lêngis. 



In Hasskarl's Nut (No. 751) is de poedak vermeld onder den 

 verouderden naamvan Pandanus inerrnis, Reinw, waaraan 

 het volgende omtrent het gebruik wordt vastgeknoopt. Van de 



') Riimpliuis zegt, dat de niet door vruchten gevolgde, dus de manlijke, 

 bloeiwijze is besloten in een scheede, een hand lang, gemaakt van witte 

 overeind staande bladeren, in ieder blad liggen eenige witte wolachtige 

 of korrelige schepsels als vischkuiten, ruim een vinger lang. Als de 

 bladeren zich openen worden deze kuiten nog wel half zoo lang en 

 opent zich de korrelige substantie in vele dikke getakte draadjes, die 

 met een droog meel bestrooid zijn. Zulke kuiten vindt men ten getale van 

 12 a 14 in iedere bloeiwijze. De onderste deelen van deze bladeren bezitten 

 een aangenamen geur, aan de afgebrokene nog sterker, zoodat, ais men de 

 geheele bloem in een kamer legt, dezelve van haar geur vervuld wordt. 

 Dien geur behoudt zij wel een maand lang, al is ze tussehen kleeren in 

 kisten of koffers gesloten. Doch omdat de kuiten met haar aanhangend meel 

 de kleeren besmetten, snijdt men die uit en bewaart alleen den tros met 

 de bladeren, welker spitsen men ook afsnijdt. 



